Spis treści:
- Szpinak na czele niechlubnej listy
- Dlaczego akurat liście są problematyczne?
- Czy w Europie też mamy powód do niepokoju?
- Jak jeść szpinak bez paniki?
Szpinak na czele niechlubnej listy
Dirty Dozen to coroczny ranking amerykańskiej organizacji Environmental Working Group, która analizuje dane dotyczące pozostałości pestycydów w popularnych owocach i warzywach. W najnowszym zestawieniu uwagę najmocniej przyciągają zielone liście. Na pierwszych miejscach znalazły się szpinak, jarmuż oraz liście kapustnych, a dopiero za nimi truskawki, winogrona i nektarynki.
To zaskakujące, bo dla wielu osób szpinak jest wręcz synonimem zdrowego stylu życia. Trafia do diet redukcyjnych, jadłospisów osób aktywnych i przepisów promowanych jako lekkie, roślinne i odżywcze. Problem nie dotyczy jednak samego warzywa, lecz tego, co może pozostawać na jego liściach po uprawie.
Według EWG szpinak należy do produktów, na których wykrywa się szczególnie dużo pozostałości środków ochrony roślin. Organizacja zwraca uwagę, że w przypadku części próbek chodzi nie tylko o pojedyncze substancje, ale o mieszanki kilku preparatów. I właśnie ten "koktajl" budzi najwięcej pytań, bo nauka wciąż nie daje pełnej odpowiedzi, jak długotrwała ekspozycja na wiele różnych pozostałości pestycydów wpływa na organizm.
Dlaczego akurat liście są problematyczne?
Szpinak ma delikatną, nierówną powierzchnię liści, która łatwo zatrzymuje zanieczyszczenia. W przypadku bananów, pomarańczy czy awokado naturalną barierą jest skórka. Część substancji zostaje na niej i nie trafia bezpośrednio na talerz. Ze szpinakiem jest inaczej, bo jemy właśnie tę część rośliny, która była najbardziej wystawiona na kontakt ze środowiskiem.
Dodatkowo liście są cienkie i kruche, dlatego nie da się ich szorować tak jak marchewki czy jabłka. Dokładne płukanie ma sens, ale nie zawsze usuwa wszystkie pozostałości. Nie oznacza to, że porcja szpinaku działa jak zagrożenie w misce. Oznacza raczej, że w przypadku warzyw liściastych warto być bardziej uważnym.
W analizach EWG szczególną uwagę zwracała m.in. permetryna, czyli środek owadobójczy, którego stosowanie na uprawach żywności w Unii Europejskiej nie jest dozwolone od lat. W Stanach Zjednoczonych przepisy dotyczące części pestycydów są inne, dlatego wyniki amerykańskiego rankingu nie powinny być automatycznie przenoszone na europejskie realia.
Czy w Europie też mamy powód do niepokoju?
Tu najważniejsze jest zachowanie proporcji. Ranking EWG powstał na podstawie danych z amerykańskiego rynku, a nie z polskich sklepów czy unijnych kontroli. W Europie obowiązują inne regulacje, a Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności regularnie publikuje raporty dotyczące pozostałości pestycydów w żywności.
Z najnowszych danych EFSA wynika, że zgodność próbek z unijnymi limitami pozostaje wysoka, a oceniane ryzyko dla konsumentów jest niskie. To ważna informacja, bo łatwo z rankingu zrobić alarmistyczny komunikat: "nie jedz szpinaku". Tymczasem eksperci od żywienia od lat podkreślają coś przeciwnego: największym problemem wielu diet nie jest nadmiar warzyw, ale ich zbyt mała ilość.
Szpinak nadal dostarcza folianów, witaminy K, potasu, magnezu, błonnika i związków roślinnych, które wspierają codzienną dietę. Nie trzeba więc usuwać go z jadłospisu. Warto tylko podejść do niego rozsądnie, szczególnie jeśli jemy go często i w dużych ilościach.
Jak jeść szpinak bez paniki?
Najprostsza zasada brzmi: myć, różnicować i nie opierać całej diety na jednym produkcie. Szpinak najlepiej dokładnie opłukać pod bieżącą wodą, delikatnie poruszając liśćmi, a następnie osuszyć. Jeśli mamy więcej czasu, można namoczyć go przez kilkanaście minut w wodzie z dodatkiem sody oczyszczonej, a później bardzo dokładnie wypłukać. Taki zabieg może ograniczać część pozostałości na powierzchni liści, choć nie sprawia, że warzywo staje się całkowicie "wolne od wszystkiego".
Dobrym rozwiązaniem jest też rotacja. Jednego dnia szpinak, innego rukola, sałata rzymska, jarmuż, natka pietruszki, brokuły albo mrożone warzywa. Dzięki temu dieta jest ciekawsza, a ewentualna ekspozycja na konkretne pozostałości niższa. Osoby, które jedzą dużo zielonych liści, mogą też wybierać szpinak ekologiczny, zwłaszcza do koktajli i sałatek, gdzie warzywo trafia na talerz na surowo.
Najważniejsze jednak, by nie wyciągać z rankingu błędnego wniosku. Szpinak nie przestał być wartościowym warzywem. Po prostu przestał być produktem, który można traktować bezrefleksyjnie. W zdrowej diecie nadal jest dla niego miejsce, ale najlepiej wtedy, gdy idzie w parze z dokładnym myciem, urozmaiceniem talerza i zdrowym rozsądkiem.
