Spis treści:
- Czym jest test schodkowy?
- Niewydolność serca
- Choroba wieńcowa
- POChP
- Zwyrodnienia stawów
- Anemia
- Na co mogą wskazywać kłopoty w schodzeniu po schodach?
Czym jest test schodkowy?
Podczas kongresu European Society of Cardiology naukowcy ze Szpitala Uniwersyteckiego w hiszpańskiej A Coruni udowodnili, że czas potrzebny na wejście po schodach może mieć związek z kondycją serca i ryzykiem chorób układu krążenia. W badaniu, na które się powoływali, uczestniczyły osoby z podejrzeniem lub rozpoznaną chorobą wieńcową, które wcześniej wykonywały klasyczny test wysiłkowy na bieżni. Następnie, po krótkim odpoczynku, miały wejść szybkim krokiem na czwarte piętro nie biegając, ale też bez zatrzymywania się.
Okazało się, że osoby pokonujące schody w mniej niż minutę osiągały zwykle lepsze wyniki wydolnościowe i rzadziej wykazywały zaburzenia pracy serca. Z kolei czas przekraczający około półtorej minuty częściej wiązał się z obniżoną wydolnością i nieprawidłowościami widocznymi w badaniach obrazowych serca. Oczywiście taki test nie zastępuje diagnostyki kardiologicznej. Pokazuje jednak, że organizm bardzo szybko ujawnia problemy z wydolnością wtedy, gdy mięśnie zaczynają potrzebować więcej tlenu, a serce i płuca muszą pracować intensywniej. O jakich chorobach mogą więc świadczyć trudności we wchodzeniu po schodach?
Zobacz również:
Niewydolność serca
U pacjentów z podejrzeniem niewydolności serca, lekarze bardzo często korzystają z testu schodkowego. Podczas badania pacjent wchodzi po schodach własnym tempem aż do momentu pojawienia się ograniczeń: najczęściej duszności, zmęczenia nóg lub wyczerpania. W tym czasie ocenia się między innymi pracę serca, tolerancję wysiłku i reakcję układu oddechowego.
Nie jest przypadkiem, że to właśnie schody stały się elementem takiej oceny. Przy niewydolności serca problemem nie zawsze jest ból w klatce piersiowej czy nagłe zasłabnięcie. Często pierwszym sygnałem okazuje się stopniowo malejąca tolerancja wysiłku. To dlatego, że serce osłabione niewydolnością nie pompuje krwi wystarczająco efektywnie, przez co mięśnie i tkanki otrzymują mniej tlenu podczas wysiłku. Organizm próbuje to kompensować przyspieszonym oddechem i szybszą pracą serca, co pacjent odczuwa właśnie jako duszność i męczliwość.
Badania pokazały, że wyniki testu schodkowego dobrze korelują z wydolnością serca i płuc. Osoby z gorszą funkcją lewej komory serca zwykle osiągały słabsze wyniki i szybciej odczuwały ograniczenia wysiłkowe. Co ważne, test ten jest prosty, tani i nie wymaga specjalistycznego sprzętu, dlatego może być pomocny szczególnie wtedy, gdy bardziej zaawansowane badania wydolnościowe nie są łatwo dostępne.
Choroba wieńcowa
U podłoża choroby wieńcowej leży nie osłabienie samego mięśnia sercowego, lecz ograniczony dopływ krwi do serca. Tętnice wieńcowe, które dostarczają tlen i składniki odżywcze do mięśnia sercowego, zwężają się przez odkładające się blaszki miażdżycowe. Na co dzień organizm może jeszcze sobie z tym radzić, ale podczas wysiłku np. szybkiego wejścia po schodach, serce zaczyna potrzebować więcej tlenu. Jeśli zwężone naczynia nie są w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości krwi, pojawia się niedokrwienie mięśnia sercowego.
To właśnie wtedy część osób odczuwa charakterystyczny ucisk lub ból za mostkiem, czasem promieniujący do szyi, żuchwy albo lewego ramienia. Inni zamiast bólu zauważają nagłą duszność, osłabienie, mdłości czy nietypowe zmęczenie podczas wysiłku. Objawy zwykle ustępują po krótkim odpoczynku, kiedy zapotrzebowanie serca na tlen maleje. Charakterystyczne jest także to, że dolegliwości częściej pojawiają się podczas szybkiego marszu pod górę, wchodzenia po schodach, na zimnym powietrzu albo po obfitym posiłku, czyli wtedy kiedy serce musi pracować intensywniej.
POChP
U osób z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc wejście po schodach często staje się jednym z pierwszych codziennych wysiłków wyraźnie wywołujących duszność. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z POChP będzie funkcjonował tak samo. Choroba może przebiegać bardzo różnie, część osób mimo nieprawidłowych wyników spirometrii przez długi czas radzi sobie z codzienną aktywnością całkiem dobrze, podczas gdy inni odczuwają wyraźne ograniczenia już przy niewielkim wysiłku. Dlatego samo rozpoznanie POChP nie mówi jeszcze, czy ktoś będzie w stanie wejść na czwarte piętro bez zatrzymywania się.
Podczas wchodzenia po schodach organizm gwałtownie zwiększa zapotrzebowanie na tlen, a płuca muszą szybciej usuwać dwutlenek węgla. W POChP przepływ powietrza przez drogi oddechowe jest utrudniony, dlatego oddech staje się mniej efektywny i szybciej pojawia się uczucie braku powietrza. Wielu pacjentów instynktownie zaczyna wtedy unikać wysiłku, ale całkowita rezygnacja z aktywności zwykle działa na niekorzyść. Odpowiednio dostosowany ruch pozostaje jednym z ważniejszych elementów leczenia i rehabilitacji oddechowej. Czasem oznacza to po prostu wolniejsze tempo, robienie przerw na półpiętrach czy podzielenie wysiłku na etapy.
Zobacz również:
Zwyrodnienia stawów
Nie każda trudność podczas wchodzenia po schodach musi oznaczać problem z wydolnością organizmu. Czasem główną przeszkodą okazują się stawy, szczególnie kolanowe lub biodrowe. W chorobie zwyrodnieniowej chrząstka pokrywająca powierzchnie stawowe stopniowo się zużywa, przez co ruch przestaje być płynny i zaczyna wywoływać ból. Schody są dla stawów wyjątkowo wymagające: podczas wchodzenia kolana muszą przenosić obciążenie wielokrotnie większe niż podczas zwykłego chodzenia po płaskim terenie.
Anemia
Gdy poziom hemoglobiny jest zbyt niski, krew gorzej transportuje tlen do tkanek, a mięśnie szybciej zaczynają odczuwać zmęczenie. Pacjenci dotknięci anemią mogą zmagać się z: zadyszką przy niewielkim wysiłku, osłabieniem nóg, uczuciem braku energii albo koniecznością zatrzymywania się w połowie schodów.
Badania prowadzone wśród starszych mężczyzn pokazały, że osoby z anemią częściej miały trudności z codziennym funkcjonowaniem i wykonywaniem zwykłych aktywności wymagających sprawności fizycznej. Co ciekawe, duże znaczenie miała nie tylko sama anemia, ale także współistniejące osłabienie mięśni, niedożywienie czy choroby przewlekłe, które często jej towarzyszą.
Na co mogą wskazywać kłopoty w schodzeniu po schodach?
Co ciekawe, naukowcy zwracają uwagę, że znaczenie ma nie tylko samo wchodzenie, ale również schodzenie po schodach. To dwa różne wysiłki dla organizmu: wejście wymaga większej pracy mięśni i układu krążenia, natomiast schodzenie mocniej angażuje równowagę, koordynację i kontrolę nerwowo-mięśniową.
W jednym z badań obejmujących osoby po 70 roku analizowano, jak uczestnicy oceniają swoją trudność podczas wchodzenia i schodzenia po schodach oraz z jakimi problemami zdrowotnymi się to wiąże. Okazało się, że takie dolegliwości częściej współistniały między innymi z zaburzeniami chodu, osłabieniem mięśni, problemami neurologicznymi czy gorszą sprawnością fizyczną. Co ważne, trudności pojawiające się przy schodzeniu po schodach częściej wiązały się także z ryzykiem upadków. Badacze podkreślili więc, że nawet pozornie proste pytanie o schody może być cenną wskazówką dotyczącą stanu zdrowia i codziennej samodzielności pacjenta.
Źródła:
https://www.alphagalileo.org/en-gb/Item-Display/ItemId/202072
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003999307016115
https://northclinist.com/jvi.aspx?un=NCI-66743&volume=12&issue=2
https://link.springer.com/article/10.1007/s40520-024-02859-8
