Spis treści:
- Jak definiuje się otyłość olbrzymią?
- Skąd bierze się otyłość olbrzymia?
- Dlaczego otyłość olbrzymia jest tak niebezpieczna?
- Jak leczy się otyłość olbrzymią?
- Leki na otyłość
- Kiedy potrzebna jest operacja bariatryczna?
Jak definiuje się otyłość olbrzymią?
Otyłość olbrzymia, nazywana także otyłością III stopnia, jest najbardziej zaawansowaną postacią choroby otyłościowej. Rozpoznaje się ją u osób, których wskaźnik BMI przekracza 40 kg/m², co wiąże się ze szczególnie wysokim ryzykiem powikłań metabolicznych, sercowo-naczyniowych i narządowych.
Dodatkowym parametrem wykorzystywanym w ocenie jest udział tkanki tłuszczowej w masie ciała: u kobiet przekracza on zwykle 50 proc., a u mężczyzn 35 proc. Oznacza to w zasadzie tyle, że otyłość olbrzymia nie jest jedynie nasilonym stopniem nadwagi, ale odrębnym stanem klinicznym, który może wpływać na pracę niemal każdego układu organizmu i wymaga specjalistycznego postępowania terapeutycznego.
Skąd bierze się otyłość olbrzymia?
Choć często mówi się o niej w kontekście przejadania się, zamiłowania do słodyczy czy braku ruchu - a otyłość olbrzymia ma znacznie bardziej złożone podłoże. Owszem, nadmiar wysoko przetworzonej żywności, nieregularne posiłki i siedzący tryb życia mogą sprzyjać przybieraniu na wadze, jednak nie wyjaśniają wszystkich przypadków choroby. Na rozwój otyłości wpływają również predyspozycje genetyczne, zaburzenia hormonalne, przewlekły stres, problemy ze snem, a także czynniki psychologiczne, takie jak depresja czy jedzenie pod wpływem emocji.
Coraz lepiej rozumiemy też, że tkanka tłuszczowa nie jest jedynie magazynem energii, ale aktywnym narządem uczestniczącym w procesach hormonalnych i zapalnych. Gdy jest jej zbyt dużo, może napędzać kolejne zaburzenia metaboliczne i stan zapalny, tworząc błędne koło, z którego trudno wydostać się bez odpowiedniego wsparcia i leczenia.
Dlaczego otyłość olbrzymia jest tak niebezpieczna?
Otyłość olbrzymia wpływa znacznie więcej niż tylko na wygląd czy sprawność fizyczną. Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej obciąża niemal każdy układ organizmu, zwiększając ryzyko rozwoju wielu przewlekłych chorób i istotnie pogarszając jakość życia. Jednym z najczęstszych następstw jest cukrzyca typu 2, której sprzyja insulinooporność związana z nieprawidłowym funkcjonowaniem tkanki tłuszczowej. Równocześnie rośnie ryzyko nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych, miażdżycy oraz chorób serca, w tym niewydolności serca czy migotania przedsionków.
Dodatkowe kilogramy stanowią również ogromne obciążenie dla układu ruchu. Stawy kolanowe, biodrowe i kręgosłup są zmuszone do pracy pod znacznie większym obciążeniem, co przyspiesza rozwój zmian zwyrodnieniowych, ogranicza sprawność i sprzyja przewlekłemu bólowi. Otyłość olbrzymia wiąże się także z częstszym występowaniem bezdechu sennego i innych zaburzeń oddychania, które mogą prowadzić do niedotlenienia organizmu i pogarszać funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.
Nie można zapominać również o zwiększonym ryzyku niektórych nowotworów, między innymi raka jelita grubego, trzustki, piersi, nerki czy trzonu macicy. Jakby tego było mało osoby chorujące często zmagają się z obniżonym nastrojem, utratą pewności siebie, ograniczeniami w codziennych aktywnościach, a także z krzywdzącymi stereotypami i oceną ze strony innych ludzi.
Jak leczy się otyłość olbrzymią?
"Proszę mniej jeść i więcej się ruszać", "wystarczy zacząć chodzić na siłownię", "trzeba po prostu mieć silniejszą wolę" - osoby zmagające się z otyłością olbrzymią słyszą podobne rady wyjątkowo często. Problem w tym, że w przypadku choroby przewlekłej, jaką jest otyłość III stopnia, takie uproszczenia zwykle okazują się niewystarczające. Trudno oczekiwać, że człowiek zmagający się z bólem stawów, dusznością, zaburzeniami hormonalnymi, przewlekłym zmęczeniem czy wieloletnią historią nieudanych prób odchudzania po prostu "weźmie się za siebie" i zacznie codziennie biegać.
Współczesna medycyna coraz lepiej rozumie, że otyłość nie wynika wyłącznie z braku samodyscypliny. To choroba, w której dochodzi do zaburzeń mechanizmów regulujących głód, sytość i gospodarkę energetyczną organizmu. U części pacjentów sygnały odpowiadające za kontrolę apetytu działają nieprawidłowo, dlatego samo stosowanie diety bywa niezwykle trudne i często kończy się efektem jo-jo. Podstawą leczenia pozostają oczywiście zmiana sposobu żywienia, stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej oraz wsparcie psychologiczne i behawioralne.
Celem nie jest jednak chwilowa utrata kilogramów, ale wypracowanie trwałych nawyków, które pozwolą utrzymać efekty przez lata. Warto podkreślić, że nawet niewielka redukcja masy ciała może przynieść wymierne korzyści zdrowotne, poprawiając kontrolę glikemii, ciśnienia tętniczego czy parametrów lipidowych.
Leki na otyłość
Coraz większą rolę odgrywa również leczenie farmakologiczne. Otyłość została wpisana do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10), dlatego podobnie jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca powinna być rozpoznawana i leczona. Farmakoterapia może zostać rozważona u osób z BMI ≥30 kg/m² lub już od BMI ≥27 kg/m², jeśli współistnieją choroby związane z nadmierną masą ciała, takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy bezdech senny. Rzecz jasna leczenie farmakologiczne nie zastępuje zdrowego stylu życia, ale może znacząco ułatwić jego wdrożenie.
W ostatnich latach szczególne zainteresowanie wzbudziły leki z grupy agonistów receptora GLP-1, do których należą między innymi liraglutyd i semaglutyd. O ich skuteczności zrobiło się głośno nie tylko w środowisku medycznym, ale również w mediach społecznościowych, gdzie zaczęły pojawiać się informacje o ich stosowaniu przez osoby szczupłe czy celebrytów dążących do dalszej redukcji masy ciała.
Warto jednak pamiętać, że nie są to preparaty przeznaczone do szybkiej poprawy sylwetki przed wakacjami. To leki opracowane z myślą o pacjentach chorujących na otyłość, u których mogą nie tylko wspomagać redukcję masy ciała, ale również poprawiać wyrównanie cukrzycy, zmniejszać ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i wpływać korzystnie na przebieg innych chorób metabolicznych.
Kiedy potrzebna jest operacja bariatryczna?
Wokół chirurgii bariatrycznej narosło wiele mitów. Część osób postrzega ją jako ostateczność, inni jako łatwiejszy sposób na schudnięcie. Tymczasem współczesna medycyna traktuje operacje bariatryczne jako jedną z metod leczenia ciężkiej postaci otyłości, która może prowadzić nie tylko do znacznej redukcji masy ciała, ale również poprawiać przebieg wielu chorób towarzyszących, a niekiedy nawet doprowadzić do ich remisji.
Najczęściej kwalifikację do leczenia operacyjnego rozważa się u osób z otyłością olbrzymią, a także u pacjentów z BMI powyżej 35 kg/m², u których współistnieją powikłania związane z otyłością. Decyzja o operacji nigdy nie opiera się jednak wyłącznie na liczbie kilogramów czy wartości BMI. Pod uwagę bierze się również ogólny stan zdrowia, dotychczasowe próby leczenia, obecność chorób współistniejących oraz gotowość pacjenta do wprowadzenia trwałych zmian w codziennym funkcjonowaniu.
Warto podkreślić, że operacja bariatryczna nie kończy leczenia, ale często stanowi jego początek. Długotrwały sukces zależy od współpracy z zespołem specjalistów, regularnych kontroli, przestrzegania zaleceń żywieniowych i stopniowego budowania nowych nawyków. To właśnie połączenie leczenia chirurgicznego, odpowiedniej diety, aktywności fizycznej i wsparcia psychologicznego daje największą szansę na poprawę zdrowia oraz utrzymanie efektów w dłuższej perspektywie.
Źródła:
- www.gov.pl/web/zdrowie/program‑kompleksowej‑opie‑ ki‑medycznej‑dla‑chorych‑na‑otylosc‑olbrzymia‑leczona‑chirurgicznie https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5401682/
