Spis treści:
- Tonometria: czym jest?
- Jakie jest prawidłowe ciśnienie w oku?
- Jakie są rodzaje tonometrii?
- Kiedy wykonać tonometrię?
- Jak przygotować się do tonometrii?
Tonometria: czym jest?
Tonometria to jedno z podstawowych badań wykonywanych w gabinecie okulistycznym. Pozwala zmierzyć ciśnienie wewnątrzgałkowe, czyli ciśnienie wywierane przez płyny znajdujące się w gałce ocznej na jej ściany. Parametr ten ma szczególne znaczenie w diagnostyce i monitorowaniu jaskry. Obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego pozostaje obecnie jedynym modyfikowalnym elementem leczenia ograniczającego ryzyko rozwoju lub postępu choroby.
Regularna kontrola ciśnienia pozwala wykryć nieprawidłowości na wczesnym etapie i w razie potrzeby odpowiednio wcześnie wdrożyć leczenie. Sam wynik tonometrii nie wystarcza jednak do rozpoznania lub wykluczenia jaskry. Lekarz bierze pod uwagę również wygląd nerwu wzrokowego, wyniki badania pola widzenia, obrazowanie struktur oka oraz inne czynniki ryzyka.
Zobacz również:
Jakie jest prawidłowe ciśnienie w oku?
Za typowy zakres ciśnienia wewnątrzgałkowego u większości osób uznaje się wartości od 10 do 21 mmHg. Nie należy jednak traktować tych granic jako bezwzględnej normy. U części pacjentów jaskra rozwija się mimo ciśnienia mieszczącego się w tym zakresie, natomiast nie każda osoba z wynikiem przekraczającym 21 mmHg ma uszkodzenie nerwu wzrokowego.
Ciśnienie wewnątrzgałkowe nie jest stałe i może zmieniać się w ciągu doby. U wielu osób wyższe wartości występują rano, jednak rytm tych zmian jest indywidualny. Znaczenie ma również grubość, kształt i sprężystość rogówki, które mogą wpływać na wynik pomiaru. Dlatego pojedynczy rezultat zawsze powinien zostać oceniony przez specjalistę w odniesieniu do pozostałych badań.
Podwyższone ciśnienie zwiększa ryzyko uszkodzenia nerwu wzrokowego i jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju jaskry. Z kolei utrzymujące się bardzo niskie ciśnienie, choć występuje znacznie rzadziej, może pojawić się m.in. po urazach oka, w przebiegu przewlekłych stanów zapalnych, odwarstwienia siatkówki lub jako powikłanie zabiegów okulistycznych. Może wówczas dojść do zmian w obrębie siatkówki, rogówki lub innych struktur oka, a w konsekwencji do pogorszenia widzenia.
Jakie są rodzaje tonometrii?
Ciśnienie wewnątrzgałkowe można zmierzyć na kilka sposobów. Wybór metody zależy m.in. od celu badania, stanu oka oraz wyposażenia gabinetu okulistycznego. Poszczególne techniki różnią się sposobem wykonania, dokładnością oraz komfortem pacjenta:
- tonometria Goldmanna - jest uznawana za metodę referencyjną, czyli tzw. złoty standard pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego. Badanie wykonuje się przy użyciu lampy szczelinowej, po wcześniejszym znieczuleniu powierzchni oka kroplami i podaniu fluoresceiny. Lekarz delikatnie dotyka rogówki specjalną końcówką i mierzy siłę potrzebną do spłaszczenia jej niewielkiego obszaru. Choć metoda cechuje się wysoką precyzją, na wynik mogą wpływać m.in. grubość, kształt i właściwości rogówki oraz technika wykonania badania;
- tonometria bezkontaktowa - często określana jako metoda "na podmuch". Nie wymaga dotykania oka ani stosowania kropli znieczulających. Aparat kieruje krótki strumień powietrza na rogówkę, a następnie oblicza ciśnienie na podstawie jej reakcji. Badanie trwa zaledwie kilka sekund, jest bezbolesne i dlatego często wykorzystuje się je podczas badań profilaktycznych oraz rutynowych kontroli. W przypadku podwyższonego lub niejednoznacznego wyniku lekarz może jednak zalecić dokładniejszy pomiar metodą kontaktową;
- tonometria wgłębieniowa - obecnie stosowana znacznie rzadziej niż pozostałe metody. Polega na ocenie stopnia wgłębienia powierzchni oka pod wpływem niewielkiego obciążenia. Na wynik wpływa m.in. sztywność ścian gałki ocznej, dlatego pomiar może być mniej dokładny u niektórych pacjentów. Z tego względu metoda ta została w dużej mierze zastąpiona nowocześniejszymi technikami.
Zobacz również:
Kiedy wykonać tonometrię?
Poza diagnostyką jaskry tonometria znajduje zastosowanie także w wielu innych sytuacjach. Lekarz może zalecić jej wykonanie osobom z podwyższonym ryzykiem chorób oczu - m.in. po 40. roku życia, z cukrzycą, dużą krótkowzrocznością lub przypadkami jaskry w najbliższej rodzinie. Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego wykonuje się również w diagnostyce nadciśnienia ocznego, podczas kontroli skuteczności leczenia oraz przed i po zabiegach okulistycznych.
Jaskra najczęściej przez długi czas nie wywołuje wyraźnych objawów i bywa wykrywana dopiero podczas rutynowego badania wzroku. Nagły, silny ból oka, zaczerwienienie, gwałtowne pogorszenie widzenia, widzenie tęczowych kół wokół źródeł światła, ból głowy, nudności lub wymioty mogą natomiast wskazywać na ostry atak jaskry. W takiej sytuacji konieczna jest pilna pomoc okulistyczna, a nie jedynie planowe wykonanie tonometrii.
Jak przygotować się do tonometrii?
Do tonometrii nie trzeba przygotowywać się w szczególny sposób. Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, przed badaniem należy je zdjąć - zwłaszcza gdy będzie stosowana fluoresceina, która może trwale zabarwić soczewki. Warto także poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, przebytych urazach i infekcjach oka oraz ewentualnych uczuleniach na środki znieczulające.
Aby pomiar był jak najbardziej wiarygodny, podczas badania należy oprzeć głowę zgodnie z instrukcją, patrzeć we wskazanym kierunku, oddychać spokojnie oraz nie zaciskać powiek ani nie wstrzymywać oddechu.
Źródła:
Małgorzata Mulak, Wojciech Czak, Beata Grobarek, Monika Borwińska, Marta Misiuk-Hojło, "Pomiary ciśnienia wewnątrzgałkowego przy pomocy tonometru aplanacyjnego Goldmanna oraz tonometru rezonansowego - badania porównawcze", "Magazyn Lekarza Okulisty".
Bowling B., "Kański. Okulistyka kliniczna", Edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
European Glaucoma Society, "Terminology and Guidelines for Glaucoma", wydanie 6.
MedlinePlus, "Tonometry".
NHS, "Glaucoma".
