Spis treści:
- Zastrzyk podawany bezpośrednio w bolesne miejsce
- Kiedy lekarz może zaproponować blokadę?
- Jak wygląda zabieg?
- Pierwsze dni po blokadzie
- Kiedy blokada zaczyna działać?
- Czy blokada sterydowa jest bezpieczna?
- Tych objawów nie należy ignorować
- Kiedy zabiegu nie powinno się wykonywać?
Zastrzyk podawany bezpośrednio w bolesne miejsce
Blokada sterydowa jest jedną z metod stosowanych w ortopedii, reumatologii i medycynie bólu. Polega na podaniu cienką igłą preparatu bezpośrednio do miejsca uznanego za źródło dolegliwości - na przykład do stawu, kaletki maziowej, pochewki ścięgna, przestrzeni zewnątrzoponowej lub okolicy nerwu.
Preparat zawiera glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym. Niekiedy dodaje się do niego lek miejscowo znieczulający, który może przynieść szybką, ale krótkotrwałą ulgę. Działanie samego glikokortykosteroidu rozwija się wolniej - zwykle w ciągu kolejnych godzin lub kilku dni.
Blokada może zmniejszyć ból, obrzęk i stan zapalny, ale nie zawsze usuwa przyczynę choroby. W przypadku zmian zwyrodnieniowych, przeciążeń lub uszkodzeń strukturalnych przede wszystkim łagodzi objawy i tworzy lepsze warunki do dalszego leczenia. Nie zastępuje rehabilitacji ani innych metod zaleconych przez lekarza.
Glikokortykosteroidów nie należy mylić ze sterydami anabolicznymi stosowanymi w celu zwiększania masy mięśniowej. Substancje podawane podczas blokady mają działanie przeciwzapalne i nie służą budowaniu mięśni.
Kiedy lekarz może zaproponować blokadę?
Blokada sterydowa nie jest przeznaczona dla każdego pacjenta ani dla każdego rodzaju bólu. Lekarz może rozważyć jej wykonanie, gdy dolegliwości są związane ze stanem zapalnym, utrudniają codzienne funkcjonowanie i nie ustępują mimo dotychczasowego leczenia.
Zabieg bywa stosowany u wybranych pacjentów z:
- chorobami kręgosłupa, takimi jak dyskopatia, rwa kulszowa, przepuklina krążka międzykręgowego lub zwężenie kanału kręgowego;
- chorobami stawów, między innymi chorobą zwyrodnieniową i reumatoidalnym zapaleniem stawów;
- stanami zapalnymi tkanek miękkich, takimi jak łokieć tenisisty, łokieć golfisty, palec trzaskający, zespół de Quervaina, zapalenie kaletki maziowej czy dolegliwości stożka rotatorów;
- przewlekłym bólem, który nie ustępuje mimo farmakoterapii, fizjoterapii i modyfikacji aktywności.
Samo rozpoznanie jednej z tych chorób nie oznacza jednak automatycznej kwalifikacji do zabiegu. Znaczenie mają charakter bólu, obecność stanu zapalnego, wyniki badań, wcześniejsze leczenie oraz ogólny stan pacjenta. Miejscowe podanie leku nie naprawi uszkodzonego ścięgna, chrząstki ani krążka międzykręgowego.
U części osób blokada może czasowo odroczyć bardziej inwazyjne leczenie, ale nie można zagwarantować, że pozwoli uniknąć operacji. Zależy to od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby.
Jak wygląda zabieg?
Blokada sterydowa jest zazwyczaj krótką procedurą ambulatoryjną, niewymagającą pobytu w szpitalu. Przed jej wykonaniem lekarz przeprowadza wywiad, analizuje dokumentację i - jeżeli jest to potrzebne - wyniki USG, RTG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.
Pacjent powinien poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, alergiach, infekcjach, chorobach przewlekłych, zaburzeniach krzepnięcia oraz stosowaniu leków przeciwkrzepliwych. Nie wolno samodzielnie odstawiać żadnych preparatów przed zabiegiem. U osób z cukrzycą może być konieczne częstsze kontrolowanie poziomu glukozy, ponieważ glikokortykosteroid może przejściowo podwyższyć jej stężenie.
Po dezynfekcji skóry lekarz wprowadza cienką igłę i podaje lek do wybranej okolicy. Pacjent może poczuć ukłucie, pieczenie, rozpieranie lub krótkotrwałe nasilenie bólu. Cała procedura trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut.
W zależności od miejsca podania blokada może być wykonywana pod kontrolą USG lub fluoroskopii, czyli obrazowania rentgenowskiego w czasie rzeczywistym. Pozwala to dokładniej umieścić igłę, szczególnie w przypadku głęboko położonych stawów i iniekcji w obrębie kręgosłupa.
Po krótkiej obserwacji większość pacjentów wraca do domu tego samego dnia. Po niektórych rodzajach blokad lekarz może zalecić, aby nie prowadzić samochodu bezpośrednio po zabiegu.
Pierwsze dni po blokadzie
Przez pierwsze 24-48 godzin zwykle zaleca się względny odpoczynek i unikanie intensywnego wysiłku. Należy zrezygnować z biegania, treningów siłowych, dźwigania ciężarów oraz długotrwałego obciążania leczonej okolicy. Nie zawsze jest jednak konieczne całkowite unieruchomienie.
W miejscu wkłucia może pojawić się niewielki ból, obrzęk lub uczucie rozpierania. U części pacjentów dochodzi do krótkotrwałego nasilenia dolegliwości, nazywanego zaostrzeniem poiniekcyjnym. Pomocne mogą być zimne okłady przykładane przez kilkanaście minut. Lodu nie należy kłaść bezpośrednio na skórę.
Jeżeli ból stopniowo ustępuje, po jednym lub dwóch dniach można powoli wracać do codziennej aktywności. Zmniejszenie dolegliwości często ułatwia wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych, ale nie oznacza, że leczona struktura została całkowicie wyleczona. Zbyt szybki powrót do dużych obciążeń może ponownie nasilić objawy.
Osoby z cukrzycą powinny przez kilka dni częściej kontrolować glikemię. Nie należy jednak samodzielnie zmieniać dawek insuliny ani leków przeciwcukrzycowych.
Kiedy blokada zaczyna działać?
Jeżeli preparat zawiera środek znieczulający, ulga może pojawić się niemal natychmiast i utrzymywać przez kilka godzin. Po ustąpieniu znieczulenia ból może przejściowo powrócić, zanim zacznie działać glikokortykosteroid.
Efekt przeciwzapalny najczęściej rozwija się w ciągu kilku dni. Poprawa może utrzymywać się od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od rodzaju choroby, miejsca podania leku i reakcji organizmu. U części pacjentów działanie jest jednak krótsze lub nie pojawia się wcale.
Najlepsze rezultaty osiąga się zazwyczaj wtedy, gdy okres zmniejszonego bólu zostaje wykorzystany na odpowiednio dobraną rehabilitację.
Czy blokada sterydowa jest bezpieczna?
Prawidłowo wykonana blokada sterydowa jest uznawana za stosunkowo bezpieczną, ale jak każda procedura medyczna może powodować działania niepożądane.
Najczęściej mają one łagodny i przejściowy charakter. Oprócz chwilowego nasilenia bólu mogą wystąpić siniak, zaczerwienienie twarzy, uczucie gorąca, przejściowy wzrost ciśnienia lub poziomu glukozy, a także odbarwienie lub ścieńczenie skóry w miejscu wkłucia.
Poważniejsze powikłania, takie jak zakażenie, nasilona reakcja alergiczna, krwawienie, uszkodzenie nerwu lub osłabienie ścięgna, występują rzadko. Ryzyko zależy między innymi od miejsca wykonania iniekcji, stanu zdrowia pacjenta i częstotliwości powtarzania zabiegu.
Blokad nie powinno się wykonywać bez ograniczeń. Zbyt częste podawanie glikokortykosteroidów w tę samą okolicę może osłabiać ścięgna, tkanki miękkie i chrząstkę stawową. Nie istnieje jedna maksymalna liczba iniekcji odpowiednia dla wszystkich - o częstotliwości decyduje lekarz.
Zobacz również:
Tych objawów nie należy ignorować
Po zabiegu trzeba obserwować miejsce wkłucia i ogólne samopoczucie. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają:
- narastający lub bardzo silny ból;
- znaczny obrzęk, zaczerwienienie albo ocieplenie skóry;
- gorączka, dreszcze lub wyciek z miejsca wkłucia;
- gwałtowne pogorszenie samopoczucia.
Po blokadach wykonywanych w obrębie kręgosłupa pilnej konsultacji wymagają również nowe zaburzenia czucia, osłabienie kończyn oraz trudności z oddawaniem moczu lub stolca.
Kiedy zabiegu nie powinno się wykonywać?
Blokady zwykle nie wykonuje się w przypadku aktywnego zakażenia w miejscu wkłucia, ogólnej infekcji z gorączką lub uczulenia na składniki preparatu.
Szczególnej oceny wymagają zaburzenia krzepnięcia, przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych, niewyrównana cukrzyca, osłabiona odporność, planowana operacja oraz wcześniejsze działania niepożądane po podobnym zabiegu.
Ciąża i karmienie piersią nie zawsze są bezwzględnymi przeciwwskazaniami. Decyzja zależy od zastosowanego preparatu, dawki, miejsca podania oraz stanu pacjentki. O ciąży, jej podejrzeniu lub karmieniu piersią należy zawsze poinformować lekarza.
Źródła:
https://arthroscopyjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1016/j.asmr.2023.100763
https://www.cureus.com/articles/156842-return-to-sport-using-corticosteroid-injections-for-knee-pain-in-triathletes
