Spis treści:
- Betsubara - co to takiego
- Fizjologia: jak żołądek potrafi "zrobić miejsce"
- Psychologia: głód hedoniczny kontra głód metaboliczny
- Mechanizmy neurobiologiczne apetytu na słodkie
- Proste i trudne do strawienia: rola składu posiłku
Betsubara - co to takiego
"Betsubara" w Japonii dosłownie oznacza "drugi żołądek". Określenie to opisuje sytuację, w której mimo zjedzenia sycącego posiłku wciąż mamy ochotę na deser i bez trudu znajdujemy na niego miejsce. Oczywiście nie chodzi o rzeczywisty, drugi żołądek, lecz o metaforę odnoszącą się do sposobu, w jaki działa nasz apetyt.
Zjawisko to można wyjaśnić zarówno procesami fizjologicznymi zachodzącymi w organizmie podczas trawienia, jak i psychologicznymi mechanizmami wpływającymi na odczuwanie głodu i przyjemności z jedzenia.
Fizjologia: jak żołądek potrafi "zrobić miejsce"
Żołądek to narząd niezwykle elastyczny, jego objętość nie jest stała. Mechanizm zwany akomodacją żołądka polega na tym, że po spożyciu pokarmu mięśnie gładkie ścian żołądka rozluźniają się, co pozwala narządowi się rozszerzyć bez wzrostu ciśnienia wewnętrznego. Dzięki temu nawet po dużym posiłku żołądek może jeszcze pomieścić kolejne porcje jedzenia.
Badania obrazowe, m.in. z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego (MRI), pokazują, że im bardziej wypełniony jest żołądek, tym silniejsze uczucie sytości. Okazuje się też, że rodzaj jedzenia ma znaczenie - posiłki bogate w tłuszcze i węglowodany mogą dawać różne poczucie pełności, nawet jeśli zajmują w żołądku podobną objętość.
Zobacz również:
Nie oznacza to jednak, że żołądek jest "nieograniczony", tylko że reakcja na wypełnienie jest modulowana przez skład posiłku oraz mechanizmy sygnalizacyjne, a nie tylko przez samą fizyczną objętość.
Psychologia: głód hedoniczny kontra głód metaboliczny
Po to, by zrozumieć, skąd bierze się ochota na deser, nawet gdy nie czujemy głodu fizjologicznego, warto odróżnić:
- głód homeostatyczny - wynikający z potrzeb energetycznych organizmu,
- głód hedoniczny (hedonic hunger) - pociąg do "przyjemnych" pokarmów, niezależny od faktycznej potrzeby kalorii.
Koncepcja hedonic hunger opisuje właśnie sytuacje, w których jemy lub mamy na coś ochotę nie dlatego, że organizm potrzebuje energii, lecz dlatego, że pokarm aktywuje układ nagrody w mózgu. Uczucie przyjemności i pragnienie jedzenia przyjemnych pokarmów, szczególnie słodkich, może prowadzić do kontynuowania jedzenia mimo sytości metabolicznej.
Mechanizmy neurobiologiczne apetytu na słodkie
Badania eksperymentalne prowadzone na modelach zwierzęcych wskazują, że mechanizmy odpowiedzialne za uczucie sytości i odczuwanie przyjemności z jedzenia są ze sobą ściśle powiązane. Neurony produkujące neuroprzekaźniki regulujące sytość, w tym neurony proopiomelanokortyny (POMC), w odpowiedzi na dostępność cukru mogą aktywować układ nagrody poprzez uwalnianie endorfin.
Choć mechanizmy te wymagają jeszcze pełnego potwierdzenia w badaniach z udziałem ludzi, coraz więcej danych sugeruje, że układ sytości i układ nagrody nie funkcjonują jako całkowicie odrębne systemy.
Na takie neurologiczne podłoże zjawiska potocznie określanego mianem "żołądka deserowego" wskazują badania zespołu naukowców z Max Planck Institute for Metabolism Research. Badacze postawili tezę, że te same komórki nerwowe, które sygnalizują organizmowi sytość po posiłku, mogą jednocześnie uruchamiać apetyt na słodki smak. Innymi słowy, mózg, informując, że organizm otrzymał wystarczającą ilość energii, równolegle wzmacnia motywację do sięgnięcia po deser.
W swoich eksperymentach naukowcy analizowali reakcje myszy na dostęp do cukru. Okazało się, że gryzonie, podobnie jak ludzie wykazywały wyraźne zainteresowanie słodkimi pokarmami niezależnie od tego, ile wcześniej zjadły.
Nawet po osiągnięciu fizjologicznej sytości zwierzęta chętnie sięgały po cukier, co sugeruje, że mechanizm ten nie jest bezpośrednio związany z zapotrzebowaniem energetycznym.
Proste i trudne do strawienia: rola składu posiłku
Desery zwykle są bogate w cukry proste i mają strukturę, którą organizm łatwiej rozkłada. Posiłki bogate w białko i tłuszcze mają tendencję do wolniejszego opróżniania żołądka i silniejszego sygnalizowania pełności. W praktyce oznacza to, że słodki deser jest szybciej trawiony i mniej obciąża układ pokarmowy, co może przyczyniać się do większej tolerancji objętości po posiłku niż w przypadku dokładki dania głównego, choć fizycznie wciąż mamy do czynienia z tą samą objętością żołądka.
Zjawisko betsubara, mimo że nie ma oparcia w anatomicznych strukturach "drugiego żołądka", jest realnym efektem działania układów fizjologicznych i psychologicznych:
- żołądek potrafi się rozluźniać i zwiększać swoją objętość po posiłku (akomodacja)
- apetyt hedoniczny może prowadzić do jedzenia dla przyjemności niezależnie od sytości metabolicznej
- systemy sygnalizowania sytości i nagrody w mózgu są ze sobą powiązane
- konsystencja i skład deserów (łatwo strawne cukry) sprzyjają ich akceptacji przez układ pokarmowy po posiłku.
Źródła:
- Additive effects of gastric volumes and macronutrient composition on the sensation of postprandial fullness in humans. European Journal of Clinical Nutrition. 2025: -[https://www.nature.com/articles/ejcn2014194? - dostęp 22.02.2026]
- Hedonic hunger is increased in severely obese patients and is reduced after gastric bypass surgery. PubMed. 2010. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38653583/ - dostęp 22.02.2026]
- Marielle Minère i in. (2025) - "Thalamic opioids from POMC satiety neurons switch on sugar appetite": [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39946455/ - dostęp 22.02.2026]
