Spis treści:
- Nie tylko styl życia i czynniki genetyczne. Infekcje wpływają na ryzyko raka
- Jeden na osiem nowotworów ma związek z infekcją
- Helicobacter pylori. Bakteria, która może prowadzić do raka żołądka
- HPV. Wirus, który odpowiada za raka szyjki macicy
- Wirus zapalenia wątroby typu B. Zagrożenie dla wątroby
- Epstein-Barr. Powszechny wirus, który nie zagraża każdemu
- Wirus zapalenia wątroby typu C, czyli kolejne zagrożenie dla wątroby
- Nie wszystkie nowotwory mają związek z infekcjami
Nie tylko styl życia i czynniki genetyczne. Infekcje wpływają na ryzyko raka
Kiedy myślimy o profilaktyce nowotworów, zwykle na pierwszym miejscu pojawiają się papierosy, alkohol, nadwaga, brak ruchu czy niezdrowa dieta. Znacznie rzadziej zastanawiamy się nad tym, że również niektóre infekcje mogą przyczyniać się do rozwoju raka.
Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba zakażona drobnoustrojem zachoruje. Wręcz przeciwnie - zdecydowana większość zakażonych nie rozwinie nowotworu, bo ryzyko zależy m.in. od rodzaju patogenu, czasu trwania zakażenia, odpowiedzi immunologicznej organizmu i innych czynników.
Jednocześnie część tych zakażeń można skutecznie wykrywać, leczyć lub im zapobiegać, dlatego wiedza o ich związku z nowotworami ma duże znaczenie dla profilaktyki.
Jeden na osiem nowotworów ma związek z infekcją
Najnowsza analiza Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem, opublikowana w "The Lancet Oncology", objęła dane dotyczące zachorowań na nowotwory w 2024 roku.
Według badaczy około 2,3 mln nowych przypadków raka na świecie, czyli 12 proc. wszystkich zachorowań, można było przypisać infekcjom. Co ważne - praktycznie cała ta liczba jest powiązana z zaledwie kiloma kluczowymi patogenami.
Wśród nich znajdują się:
- Helicobacter pylori - bakteria, która odpowiada przede wszystkim za nowotwór żołądka,
- wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) - odpowiadający m.in. za raka szyjki macicy,
- wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) - zwiększający ryzyko raka wątroby,
- wirus zapalenia wątroby typu C (HCV) - również związany z rakiem wątroby,
- wirus Epsteina-Barr (EBV) - związany z niektórymi chłoniakami i innymi nowotworami.
Helicobacter pylori. Bakteria, która może prowadzić do raka żołądka
Helicobacter pylori, w skrócie H. pylori, to bakteria, która zajmuje błonę śluzową żołądka. Zakażenie jest bardzo częste i u wielu osób nie powoduje wyraźnych objawów. Nie oznacza to jednak, że zawsze pozostaje obojętne dla zdrowia.
Przewlekłe zakażenie może prowadzić do stanu zapalnego błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej, a w dłuższej perspektywie - zwiększać ryzyko raka żołądka. Według globalnych szacunków H. pylori odpowiadała za około 850 tys. przypadków nowotworów rocznie, przede wszystkim raka żołądka.
Co istotne, nie każda osoba zakażona H. pylori zachoruje na raka, bo sama obecność tej bakterii nie oznacza diagnozy nowotworowej.
Znaczenie ma natomiast wykrycie i odpowiednie leczenie zakażenia. Europejski Kodeks Walki z Rakiem wskazuje, że leczenie H. pylori przed wystąpieniem zaawansowanych zmian w żołądku może zmniejszyć ryzyko rozwoju raka. To przykład infekcji, w przypadku której profilaktyka nowotworowa może zaczynać się od leczenia zakażenia.
Zobacz również:
HPV. Wirus, który odpowiada za raka szyjki macicy
Drugim najważniejszym patogenem jest wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). HPV to nie jeden wirus, ale grupa około 200 typów wirusa. Zakażenie jest bardzo częste - do kontaktu z HPV dochodzi u większości osób aktywnych seksualnie przynajmniej raz w życiu.
W zdecydowanej większości przypadków organizm sam eliminuje zakażenie, a według WHO nawet 90 proc. zakażeń zostaje opanowanych przez organizm.
Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy zakażenie typem wysokiego ryzyka utrzymuje się przez długi czas. Przewlekłe zakażenie HPV może prowadzić do zmian przedrakowych, a następnie do rozwoju nowotworu.
Najsilniej kojarzymy HPV z rakiem szyjki macicy, ale wirus ten może odpowiadać również za część nowotworów:
- odbytu,
- sromu,
- pochwy,
- prącia,
- jamy ustnej i gardła.
Szacuje się, że HPV odpowiada za około 730 tys. przypadków nowotworów rocznie.
Tutaj szczególnie istotna jest profilaktyka. Dostępne są szczepienia przeciw HPV, a w przypadku kobiet ogromne znaczenie ma także regularnie wykonywana cytologia szyjki macicy.
Wirus zapalenia wątroby typu B. Zagrożenie dla wątroby
Kolejnym ważnym patogenem jest wirus zapalenia wątroby typu B (HBV).
Zakażenie może mieć charakter ostry, ale u części osób przechodzi w przewlekłą infekcję. To właśnie wieloletnie zakażenie jest szczególnie istotne w kontekście nowotworów.
HBV może prowadzić do przewlekłego zapalenia wątroby, marskości i zwiększać ryzyko raka wątrobowokomórkowego, czyli najczęstszego pierwotnego raka wątroby.
Według Agencji IARC wirus HBV odpowiadał za około 380 tys. przypadków nowotworów rocznie we wcześniejszych globalnych szacunkach, głównie raka wątrobowokomórkowego.
Tutaj również istnieje bardzo ważne narzędzie profilaktyki: szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. WHO podkreśla, że szczepienie jest bezpieczne, skuteczne i może zapobiegać zakażeniu HBV oraz jego poważnym konsekwencjom, w tym rakowi wątroby.
HBV przenosi się m.in. przez kontakt z zakażoną krwią i płynami ustrojowymi, a także z matki na dziecko podczas porodu, dlatego istotne są zarówno szczepienia, jak i zapobieganie zakażeniom.
Epstein-Barr. Powszechny wirus, który nie zagraża każdemu
Wirus Epsteina-Barr (EBV) może być szczególnie zaskakujący. To jeden z najczęściej występujących wirusów u ludzi. IARC podaje, że zakażonych jest około 95 proc. dorosłych na świecie, ale u większości osób infekcja nie prowadzi do nowotworu.
Wirus jest związany m.in. z:
- chłoniakiem Burkitta,
- częścią przypadków chłoniaka Hodgkina,
- niektórymi chłoniakami nieziarniczymi,
- rakiem nosogardła,
- częścią nowotworów żołądka.
Według opracowania Agencji IARC około 240 tys. przypadków nowotworów rocznie można przypisać EBV.
Wirus zapalenia wątroby typu C, czyli kolejne zagrożenie dla wątroby
Piątym z najważniejszych patogenów jest wirus zapalenia wątroby typu C (HCV). Podobnie jak HBV, wirus HCV może prowadzić do przewlekłego zapalenia wątroby i jej uszkodzenia. Wieloletnie zakażenie zwiększa ryzyko marskości i raka wątrobowokomórkowego.
Szacuje się, że HCV odpowiada za około 160 tys. przypadków nowotworów rocznie, przede wszystkim raka wątroby.
W przeciwieństwie do HBV nie mamy obecnie szczepionki przeciw HCV. Jest jednak bardzo ważna dobra wiadomość: współczesne leki przeciwwirusowe mogą wyleczyć ponad 95 proc. osób z przewlekłym zakażeniem HCV, dlatego wykrycie zakażenia i odpowiednie leczenie może mieć znaczenie nie tylko dla samej wątroby, ale także dla zmniejszenia ryzyka poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Zobacz również:
Nie wszystkie nowotwory mają związek z infekcjami
Warto pamiętać, że infekcje są istotnym, ale tylko jednym z wielu czynników wpływających na rozwój raka. Nowotwory mogą być związane m.in. z paleniem tytoniu, alkoholem, nadmierną masą ciała, promieniowaniem UV, zanieczyszczeniem powietrza, czynnikami zawodowymi czy predyspozycjami genetycznymi.
Według WHO około 10 proc. nowotworów rozpoznanych na świecie w 2022 roku przypisywano infekcjom rakotwórczym.
Najnowsza analiza dotycząca 2024 roku wskazuje natomiast na około 12 proc. wszystkich nowych zachorowań.
