Spis treści:
- Rak jelita grubego - choroba, która daje czas, ale nie ostrzega
- Objawy, które łatwo pomylić z błahymi dolegliwościami
- Rak jelita grubego? Kto jest najbardziej narażony
- Badania, które mają znaczenie
- Czas działa na korzyść, jeśli zostanie wykorzystany
Co więcej, mimo rozwoju medycyny liczba zachorowań systematycznie wzrasta. - To nowotwór, który z roku na rok staje się coraz większym problemem zdrowia publicznego - mówi dr n. med. Maciej Kowalewski, chirurg ogólny i onkologiczny Centrum Medycznego SafiMed z Zabierzowa.
Choć raka jelita grubego w statystykach często traktuje się jako jedną chorobę, w praktyce klinicznej obejmuje on nowotwory okrężnicy oraz odbytnicy. Wiążą się z tym różnice mające znaczenie głównie dla leczenia, natomiast z punktu widzenia pacjenta kluczowe pozostaje jedno: rak jelita grubego, otwiera się w nowym oknie bardzo często rozwija się długo i bezobjawowo.
Rak jelita grubego - choroba, która daje czas, ale nie ostrzega
Jedną z najważniejszych cech raka jelita grubego jest jego powolny rozwój. - Od momentu powstania polipa do rozwoju nowotworu złośliwego mija zwykle co najmniej pięć do siedmiu lat - wyjaśnia dr Maciej Kowalewski. - To ogromne okno czasowe, które może być wykorzystane do wykrycia zmian, zanim staną się one groźne.
Problem polega na tym, że choroba przez długi czas może nie dawać żadnych wyraźnych objawów. W przypadku nowotworów okrężnicy dolegliwości bywają niespecyficzne i łatwe do zbagatelizowania. Mogą to być wzdęcia, dyskomfort w jamie brzusznej, niewielkie bóle czy uczucie pełności. Zdarza się, że pierwszym sygnałem choroby nie są objawy ze strony przewodu pokarmowego, lecz niedokrwistość wykryta przypadkowo w badaniach krwi.
Objawy, które łatwo pomylić z błahymi dolegliwościami
Nieco inaczej bywa w przypadku raka odbytnicy, który ze względu na swoje położenie częściej daje objawy miejscowe. Choroba może objawiać się uporczywym parciem na stolec mimo wypróżnienia, poczuciem, że jelito nie opróżnia się do końca, a także wyraźną zmianą dotychczasowego rytmu wypróżnień. Charakterystycznym, choć nie zawsze występującym objawem jest zwężenie stolca, określane potocznie jako "stolce ołówkowate".
Częstym problemem jest także krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, które bywa przypisywane hemoroidom. - To bardzo niebezpieczne uproszczenie - podkreśla specjalista. - Każde krwawienie, anemia czy dodatni wynik badania na krew utajoną w stolcu powinny skutkować wykonaniem kolonoskopii, nawet jeśli podejrzewamy jedynie chorobę hemoroidalną.
W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się naprzemienne zaparcia i biegunki. Dzieje się tak, gdy guz stopniowo zwęża światło jelita i utrudnia pasaż treści jelitowej. Rzadko, ale możliwe jest również, że pierwszym objawem choroby będzie ostra niedrożność przewodu pokarmowego wymagająca pilnej operacji.
Rak jelita grubego? Kto jest najbardziej narażony
Na rozwój raka jelita grubego wpływa wiele czynników. Część z nich, jak wiek czy obciążenie rodzinne, ma charakter niezależny od pacjenta. Istnieją również rzadkie zespoły genetyczne, znacząco zwiększające ryzyko zachorowania, na szczęście odpowiadają one za niewielki odsetek przypadków. Zdecydowana większość nowotworów jelita grubego rozwija się jednak w wyniku mutacji nabywanych przez lata.
Ogromną rolę odgrywa styl życia. Do najważniejszych czynników ryzyka należą: dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso, szczególnie poddawane obróbce w wysokiej temperaturze, otyłość, niska aktywność fizyczna, palenie tytoniu oraz nadużywanie alkoholu. Z kolei dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste sprzyja prawidłowej pracy jelit. - Nabłonek jelita grubego intensywnie się odnawia, a dieta bogatoresztkowa wspiera ten proces, w prosty sposób zmniejszając ryzyko nowotworu - wyjaśnia chirurg.
Badania, które mają znaczenie
Najskuteczniejszym narzędziem wykrywania raka jelita grubego pozostaje kolonoskopia, otwiera się w nowym oknie, uznawana za złoty standard diagnostyczny. Badanie to pozwala dokładnie obejrzeć całą błonę śluzową jelita grubego, a w razie potrzeby usunąć polipy lub pobrać wycinki do badania histopatologicznego. U osób bez obciążeń rodzinnych pierwszą kolonoskopię zaleca się po 50. roku życia, a przy prawidłowym wyniku badanie można powtarzać co 10 lat. Osoby z obciążeniem rodzinnym powinny rozpocząć diagnostykę wcześniej, zwykle po 40. roku życia.
Uzupełnieniem diagnostyki są badania na obecność krwi utajonej w stolcu oraz proste badanie palcem przez odbyt. - Znaczna część guzów odbytnicy znajduje się w zasięgu palca badającego - przypomina dr Maciej Kowalewski. - To badanie bywa niedoceniane, a może odegrać kluczową rolę we wczesnym rozpoznaniu choroby.
Czas działa na korzyść, jeśli zostanie wykorzystany
Rak jelita grubego to jeden z tych nowotworów, w których profilaktyka i wczesna diagnostyka mają realny wpływ na przeżycie i jakość życia pacjentów. Warunkiem jest jednak czujność onkologiczna i reagowanie nawet na pozornie błahe sygnały. - Największym błędem jest odkładanie badań i leczenie się "na własną rękę" - podsumowuje specjalista. - W tej chorobie czas naprawdę może działać na korzyść pacjenta, o ile zostanie on dobrze wykorzystany.
