Spis treści:
- Jakie są funkcje mikrobioty jelitowej?
- Czym jest dysbioza jelitowa?
- Jak mogą objawiać się problemy z mikrobiomem?
- Jak dbać o mikrobiotę?
- Czy warto brać probiotyki?
Jakie są funkcje mikrobioty jelitowej?
Choć są niewidoczne gołym okiem, wpływają na funkcjonowanie organizmu niemal bez przerwy. Mikrobiota wspiera pracę bariery jelitowej, pomaga trawić składniki pokarmowe, uczestniczy w pozyskiwaniu energii z diety i chroni przed namnażaniem drobnoustrojów chorobotwórczych. Coraz więcej mówi się także o jej związku z odpornością, metabolizmem, a nawet samopoczuciem psychicznym. Skład mikrobioty nie jest jednak stały, zmienia się pod wpływem diety, stylu życia, leków czy środowiska. Gdy równowaga między "dobrymi" a potencjalnie szkodliwymi mikroorganizmami zostaje zaburzona, może dojść do rozwoju różnych chorób, i to nie tylko tych dotyczących jelit.
W tym miejscu warto wyjaśnić różnicę między dwoma często mylonymi pojęciami. Mikrobiota oznacza same mikroorganizmy zasiedlające organizm, natomiast mikrobiom odnosi się do całego materiału genetycznego, który te drobnoustroje ze sobą niosą.
Czym jest dysbioza jelitowa?
Dysbioza jelitowa to zaburzenie równowagi mikroorganizmów zasiedlających jelita. Nie chodzi jedynie o ,,brak dobrych bakterii", ale o zmianę całego układu zależności między drobnoustrojami, które na co dzień wspierają trawienie, odporność i funkcjonowanie bariery jelitowej. Do takiego zaburzenia mogą prowadzić m.in. długotrwałe zażywanie antybiotyków, przewlekły stres, niewłaściwa dieta czy niektóre choroby.Wiele badań sygnalizuje również, że znaczenie mają styl życia, wiek, środowisko, a nawet predyspozycje genetyczne. Zaburzona mikrobiota może sprzyjać nadmiernej fermentacji w jelitach, osłabieniu bariery jelitowej i nieprawidłowym reakcjom układu odpornościowego.
Objawy dysbiozy nie zawsze są oczywiste. Często pojawiają się wzdęcia, bóle brzucha, uczucie przelewania w jelitach albo problemy z wypróżnianiem, ale na tym lista się nie kończy. Zaburzona mikrobiota może wiązać się także z przewlekłym zmęczeniem, większą podatnością na infekcje, problemami skórnymi czy nasileniem reakcji alergicznych.
Jak mogą objawiać się problemy z mikrobiomem?
skutki dysbiozy jelitowej nie ograniczają się wyłącznie do przewodu pokarmowego. Zaburzona mikrobiota może wpływać na funkcjonowanie bardzo różnych układów i narządów: od jelit, przez metabolizm i odporność, aż po mózg czy skórę. Dlatego objawy związane z dysbiozą bywają bardzo niespecyficzne i na pierwszy rzut oka trudno powiązać je właśnie z jelitami.
Z dysbiozą jelitową wiąże się m.in.:
●Zespół jelita drażliwego - często objawia się bólami brzucha, wzdęciami, uczuciem przelewania w jelitach, biegunkami albo zaparciami. U pacjentów dotkniętych tą przypadłością obserwuje się mniejszą różnorodność bakterii jelitowych i zaburzenia ich proporcji;
●Nieswoiste choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego - w tym przypadku przewlekły stan zapalny uszkadza barierę jelitową i dodatkowo pogłębia zaburzenia mikrobioty;
●Otyłość i cukrzyca typu 2 - mikrobiota wpływa na metabolizm, gospodarkę cukrową i procesy zapalne w organizmie. Zaburzenia jej składu łączy się z insulinoopornością i przewlekłym stanem zapalnym o niskim nasileniu;
●Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - jelita i wątroba są ze sobą ściśle powiązane tzw. osią jelitowo-wątrobową. Gdy bariera jelitowa działa gorzej, do organizmu łatwiej przenikają substancje nasilające stan zapalny;
●Choroby neurologiczne i zaburzenia nastroju - coraz o mikrobiocie częściej wspomina się w kontekście osi jelita-mózg. Mikrobiota uczestniczy m.in. w produkcji substancji wpływających na układ nerwowy, dlatego jej zaburzenia bada się dziś także w odniesieniu do: depresji, choroby Parkinsona czy Alzheimera;
●Alergie i choroby autoimmunologiczne - jelita są silnie związane z odpornością, dlatego zaburzona mikrobiota może wpływać na nieprawidłowe reakcje układu immunologicznego i większą skłonność do stanów zapalnych.
●Problemy skórne, takie jak atopowe zapalenie skóry czy łuszczyca - i w tym przypadku porusza się temat osi, tylko że jelitowo-skórnej. Naukowcy alarmują, że zaburzenia w mikrobiocie mogą realnie rzutować na stan skóry i nasilenie zmian zapalnych.
Jak dbać o mikrobiotę?
Dbanie o mikrobiotę jelitową w dużej mierze sprowadza się do codziennych nawyków, które wspierają różnorodność korzystnych bakterii jelitowych. Duże znaczenie ma dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty fermentowane, ponieważ to właśnie one stanowią źródło składników wykorzystywanych przez mikroorganizmy zamieszkujące jelita. Równie ważne są regularny sen, aktywność fizyczna i ograniczanie przewlekłego stresu, który może wpływać na funkcjonowanie osi jelita-mózg i skład mikrobioty.
Istotną rolę odgrywa także rozsądne stosowanie leków, szczególnie antybiotyków. Choć bywają niezbędne, stosowane ,,na wszelki wypadek" mogą wyraźnie zaburzać równowagę bakterii jelitowych i zmniejszać ich różnorodność. Coraz częściej podkreśla się również znaczenie unikania wysoko przetworzonej żywności, nadmiaru cukru i alkoholu, ponieważ taki sposób odżywiania może sprzyjać rozwojowi niekorzystnych zmian w mikrobiocie.
Czy warto brać probiotyki?
Probiotyki mogą być jednym z elementów wspierających odbudowę mikrobioty jelitowej, szczególnie po antybiotykoterapii albo u osób z nawracającymi problemami trawiennymi, biegunkami czy zespołem jelita drażliwego. Odpowiednio dobrane szczepy mogą wspierać funkcjonowanie bariery jelitowej, łagodzić objawy dysbiozy i pomagać w przywracaniu równowagi mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy. Probiotyki znajdują się nie tylko w preparatach aptecznych, ale również w produktach fermentowanych, takich jak kefiry czy kiszonki.
Warto jednak pamiętać, że ich działanie nie jest uniwersalne. To, co pomaga jednej osobie, u innej może nie przynieść wyraźnego efektu. Skuteczność probiotyków zależy m.in. od składu wyjściowej mikrobioty, rodzaju zastosowanych szczepów, diety, stanu bariery jelitowej czy obecności innych zaburzeń, np. SIBO. Zdarza się również, że bakterie probiotyczne nie osiedlają się w jelitach na dłużej i są po prostu wydalane z organizmu. Z tego względu probiotykoterapia ma największy sens wtedy, gdy jest dopasowana do konkretnego problemu zdrowotnego, a nie stosowana przypadkowo.
Źródła:
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/mco2.70168
https://link.springer.com/article/10.1007/s12602-024-10353-w
