Spis treści:
- Czym jest lipoproteina(a)?
- Dlaczego lipoproteina(a) jest ważna?
- Genetyka ma kluczowe znaczenie
- Kiedy i jak warto zbadać poziom lipoproteiny(a)?
- Czy można obniżyć lipoproteinę(a)?
- Jaki jest prawidłowy poziom lipoproteiny(a)?
Czym jest lipoproteina(a)?
Lipoproteina a to cząsteczka przypominająca LDL, ale wzbogacona o dodatkowe białko - apolipoproteinę(a). Właśnie ta struktura nadaje jej unikalne właściwości i sprawia, że jej wpływ na organizm różni się od klasycznego LDL.
Lp(a) uczestniczy zarówno w procesach odkładania blaszek miażdżycowych, jak i w mechanizmach krzepnięcia krwi, co czyni ją szczególnie niebezpieczną dla układu sercowo - naczyniowego. Lipoproteina(a) produkowana jest w wątrobie, a w jej katabolizmie uczestniczą zarówno nerki jak i wątroba. Jej stężenie w osoczu jest w 90 proc. determinowane genetycznie, co oznacza, że praktycznie nie mają na nią wpływu czynniki środowiskowe.
Zobacz również:
Dlaczego lipoproteina(a) jest ważna?
Podwyższony poziom Lp(a) jest niezależnym czynnikiem ryzyka chorób serca, udarów mózgu i chorób sercowo-naczyniowych. Co istotne, ryzyko to występuje nawet u osób, które nie mają podwyższonego stężenia cholesterolu LDL.
Wysoki poziom Lp(a) sprzyja odkładaniu się cholesterolu w ścianach naczyń krwionośnych, a jednocześnie może hamować rozpuszczanie skrzepów. To podwójne działanie zwiększa prawdopodobieństwo incydentów sercowo-naczyniowych.
Standardowy lipidogram (badanie profilu lipidowego we krwi) nie wykrywa zagrożenia podwyższonego stężenia Lp(a).
Genetyka ma kluczowe znaczenie
Jedną z najważniejszych cech lipoproteiny(a) jest to, że jej poziom we krwi uwarunkowany jest genetycznie. W przeciwieństwie do LDL, na którego poziom znacząco wpływa dieta i styl życia, poziom Lp(a) stabilizuje się około 5. roku życia i jest stabilny praktycznie przez całe życie. Oznacza to, że nawet osoby prowadzące zdrowy tryb życia mogą mieć wysoki poziom Lp(a).
Szacuje się, że około 20 proc. populacji ma podwyższony poziom lipoproteiny(a), dlatego coraz więcej ekspertów, w tym Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca, aby przynajmniej raz w życiu wykonać jej oznaczenie, szczególnie, jeśli w rodzinie występowały choroby serca u osób w młodym wieku.
Kiedy i jak warto zbadać poziom lipoproteiny(a)?
Zalecenia mówią, aby każdy dorosły miał przynajmniej raz w życiu oznaczony poziom Lp(a). Skłonić nas do tego powinny dodatkowo niektóre czynniki ryzyka, np. rodzinne występowanie chorób sercowo-naczyniowych, zwłaszcza, jeśli miało miejsce u młodych dorosłych.
Dodatkowo oznaczenie to może być pomocne u osób, u których wystąpiło zdarzenie sercowo - naczyniowe, a które mają prawidłowe wyniki podstawowych badań lipidowych.
Badanie Lp(a) wykonuje się tak, jak badanie lipidogramu - z krwi żylnej, pobranej ze zgięcia łokciowego.
Czy można obniżyć lipoproteinę(a)?
To jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny. W przeciwieństwie do cholesterolu LDL, który można skutecznie obniżać dietą, aktywnością fizyczną i lekami, poziom Lp(a) jest trudniejszy do modyfikacji. Tradycyjne leki, mające zastosowanie przy wysokim poziomie cholesterolu, jak statyny, nie mają istotnego wpływu na jej stężenie.
Jedynie nowoczesne leki z grupy inhibitorów PCSK9, stosowane w hipercholesterolemii rodzinnej i u osób po kilku incydentach sercowo-naczyniowych mogą obniżać poziom lipoproteiny(a) do 30 proc.
W wybranych przypadkach, u pacjentów trafiających do szpitala w przebiegu incydentów sercowo-naczyniowych, stosuje się specjalistyczną procedurę aferezy lipoproteinowej, czyli mechaniczne usuwanie Lp(a) z krwi. Trwają intensywne badania nad nowymi lekami, które celują bezpośrednio w mechanizmy, odpowiedzialne za produkcję lipoproteiny(a).
Mimo ograniczonych możliwości obniżania poziomu Lp(a), kluczowe dla zdrowia sercowo-naczyniowego znaczenie ma kontrolowanie innych czynników, na które mamy bezpośredni wpływ: utrzymywanie prawidłowego poziomu LDL, ciśnienia tętniczego, masy ciała i właściwego stylu życia. To one mogą znacząco zmniejszyć ogólne ryzyko sercowo-naczyniowe.
Jaki jest prawidłowy poziom lipoproteiny(a)?
U większości osób stężenie Lp(a) plasuje się w prawidłowych widełkach między 5 a 29 mg/dl. Stężenie >30 mg/dl, a zwłaszcza >50 mg/dl związane jest ze zwiększonym ryzykiem incydentów sercowo - naczyniowych.
Lipoproteina(a) to ważny, choć wciąż niedoceniany element oceny ryzyka chorób serca. Jej podwyższony poziom może stanowić poważne zagrożenie, nawet u osób, które nie mają innych nieprawidłowości w wynikach badań.
Ze względu na silne uwarunkowanie genetyczne, kluczowe jest oznaczenie Lp(a) przynajmniej jeden raz w dorosłym życiu, zwłaszcza u osób z obciążonym wywiadem rodzinnym.
Świadomość znaczenia Lp(a) rośnie, a rozwój nowych terapii daje nadzieję na skuteczniejsze leczenie w przyszłości. Do tego czasu najważniejsze pozostaje kompleksowe podejście do zdrowia i kontrola wszystkich możliwych czynników ryzyka.
Źródła:
- Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
- https://kardiologia.mp.pl/wiadomosci/264801,dlaczego-warto-oznaczyc-lipoproteine-a
- https://www.termedia.pl/Lipoproteina-a-czy-czeka-nas-rewolucja-w-kardiologii-,98,56977,1,1.html
