Spis treści:
- Żółte plamy na powiekach - czym jest kępka żółta?
- Większe ryzyko zawału serca i udaru mózgu
- Zależność trwająca nawet dziesięć lat
- Miażdżyca jako główna przyczyna
- Poprzednie badania także wskazują na miażdżycę
- Nie tylko cholesterol może mieć znaczenie
- Co zrobić, jeśli zauważysz żółte zmiany wokół oczu?
Żółte plamy na powiekach - czym jest kępka żółta?
Na pierwszy rzut oka wygląda jak problem kosmetyczny. Na powiekach lub tuż obok oczu pojawiają się żółtawe, lekko wypukłe plamy. Nie bolą, nie swędzą i nie powodują zaburzeń widzenia, a wiele osób traktuje je jako defekt estetyczny.
Tymczasem coraz więcej badań wskazuje, że kępki żółte (Xanthelasma) mogą być związane z zaburzeniami gospodarki lipidowej i podwyższonym ryzykiem chorób układu krążenia.
Najnowsza praca naukowców ze Stanford University dostarcza kolejnych argumentów w tej sprawie. Analiza danych medycznych niemal 18 tys. osób z kępkami żółtymi oraz takiej samej liczby osób bez tych zmian wykazała, że w grupie z ksantelazą częściej dochodziło do zawałów serca, udarów mózgu i przemijających ataków niedokrwiennych (TIA). Co ważne, podwyższone ryzyko utrzymywało się nawet w obserwacji sięgającej 10 lat.
Nie oznacza to jednak, że żółta plamka na powiece jest zapowiedzią zawału. Naukowcy podkreślają, że chodzi przede wszystkim o możliwy marker zwiększonego ryzyka, który powinien skłonić do dokładniejszej oceny zdrowia sercowo-naczyniowego.
Kępki żółte, określane również jako żółtawa lub żółtawo-biała zmiana, pojawiają się najczęściej w okolicy powiek, szczególnie przy ich wewnętrznych kącikach. Mogą być niewielkie i ledwo zauważalne, ale z czasem mogą się powiększać i tworzyć większe, płaskie lub lekko wypukłe płytki.
Ich charakterystyczny kolor wiąże się z obecnością lipidów - przede wszystkim cholesterolu i innych tłuszczów, gromadzących się w komórkach skóry. W procesie tym uczestniczą m.in. makrofagi - komórki układu odpornościowego, które mogą pochłaniać nadmiar lipidów. W efekcie powstaje widoczna zmian skórna.
Kępki żółte nie są jednak równoznaczne z wysokim cholesterolem. Mogą występować również u osób, u których podstawowe badania lipidowe nie wykazują wyraźnych nieprawidłowości. Z drugiej strony ich obecność może być sygnałem, że warto dokładniej przyjrzeć się nie tylko poziomowi cholesterolu, ale całemu profilowi ryzyka sercowo-naczyniowego. I właśnie ten aspekt jest szczególnie interesujący dla naukowców.
Zobacz również:
Większe ryzyko zawału serca i udaru mózgu
Badanie opublikowane w 2026 roku w czasopiśmie Atherosclerosis wykorzystało dane z bazy medycznej TriNetX. Naukowcy zidentyfikowali 17 925 dorosłych osób z rozpoznaną kępką żółtą. Następnie dobrano do nich taką samą liczbę osób z grupy kontrolnej. Były to osoby z prezbiopią, czyli typową dla wieku trudnością z widzeniem z bliska, ale bez kępek żółtych. Takie rozwiązanie miało ograniczyć wpływ różnic wynikających z samego faktu korzystania z opieki okulistycznej.
Z badania wykluczono osoby, które przed rozpoznaniem kępek żółtych miały już zawał serca, udar lub TIA. Następnie naukowcy porównali częstość występowania tych zdarzeń po roku, pięciu i dziesięciu latach. Grupy zostały dopasowane statystyczną metodą ograniczającą wpływ różnic między porównywanymi populacjami.
W ciągu pierwszego roku zawał serca wystąpił u 1 proc. osób z kępkami żółtymi i 0,35 proc. osób z grupy kontrolnej. Udar mózgu wystąpił odpowiednio u 0,95 proc. i 0,30 proc., a TIA, czyli przemijający atak niedokrwienny, dotyczył 0,60 proc. osób z kępkami żółtymi i 0,19 proc. osób z grupy kontrolnej.
Zależność trwająca nawet dziesięć lat
Po pięciu latach zawał serca wystąpił u 2,26 proc. osób z kępkami żółtymi, w porównaniu z 1,13 proc. w grupie kontrolnej. W przypadku udaru było to 2,25 proc. wobec 1,03 proc., a TIA - 1,60 proc. wobec 0,74 proc.
Po dziesięciu latach różnice nadal były widoczne:
- zawał serca: 3,13 proc. vs 1,73 proc.,
- udar mózgu: 3,00 proc. vs 1,53 proc.,
- TIA: 2,00 proc. vs 1,13 proc..
Oznacza to, że obecność kępek żółtych wiązała się z utrzymującym się przez wiele lat podwyższonym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych.
Miażdżyca jako główna przyczyna
Miażdżyca rozwija się w ścianach tętnic, gdzie stopniowo odkładają się lipidy i dochodzi do rozwoju blaszki miażdżycowej. Z czasem może ona zwężać światło naczynia albo pęknąć i doprowadzić do powstania zakrzepu. Jeśli proces dotyczy tętnic wieńcowych, może dojść do zawału serca. Jeśli zmiany dotyczą naczyń doprowadzających krew do mózgu, konsekwencją może być udar niedokrwienny.
Kępka żółta również wiąże się z odkładaniem lipidów w tkankach. Nie jest więc zaskoczeniem, że naukowcy od lat sprawdzają, czy może być ona zewnętrznym, widocznym markerem procesów zachodzących również w naczyniach krwionośnych.
Co ważne - kępka żółta nie jest blaszką miażdżycową, a jej obecność nie oznacza, że w tętnicach na pewno rozwija się miażdżyca. Jest raczej potencjalnym sygnałem, że u danej osoby mogą występować czynniki sprzyjające chorobom naczyń.
Poprzednie badania także wskazują na miażdżycę
Nowe wyniki nie pojawiły się w naukowej próżni. Już wcześniejsze badania analizowały zależność pomiędzy xanthelasma a profilem lipidowym oraz miażdżycą.
Metaanaliza opublikowana w Journal of the American Academy of Dermatology objęła 15 badań z udziałem 854 osób z kępkami żółtymi. W porównaniu z grupami kontrolnymi osoby z xanthelasma miały wyższe stężenia cholesterolu całkowitego i LDL, czyli tzw. "złego cholesterolu", a także apolipoproteiny B. Stwierdzano u nich również większą grubość tętnic szyjnych, która może być markerem zmian miażdżycowych.
Nie tylko cholesterol może mieć znaczenie
Ciekawą obserwacją z najnowszych badań jest to, że ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych było podobne wśród osób z kępkami żółtymi, niezależnie od tego, czy miały rozpoznane zaburzenia lipidowe.
Może to oznaczać, że za obserwowaną zależnością odpowiadają także inne czynniki niż samo stężenie cholesterolu we krwi. Autorzy sugerują potrzebę dalszych badań, które pozwolą lepiej wyjaśnić ten mechanizm.
Znaczenie mają m.in. ciśnienie tętnicze, palenie papierosów, cukrzyca, masa ciała, aktywność fizyczna, dieta, poziom cholesterolu LDL, HDL i triglicerydów, wiek, obciążenie rodzinne oraz wcześniejsze choroby serca i naczyń.
Co zrobić, jeśli zauważysz żółte zmiany wokół oczu?
Kępka żółta sama w sobie zazwyczaj nie jest stanem zagrażającym życiu i nie oznacza, że wkrótce dojdzie do zawału lub udaru. Warto jednak potraktować jej pojawienie się jako dobry powód do kontroli zdrowia, zwłaszcza jeśli zmiana pojawiła się stosunkowo wcześnie albo występują inne czynniki ryzyka chorób serca.
Lekarz może zalecić przede wszystkim:
- lipidogram, obejmujący cholesterol całkowity, LDL, HDL i triglicerydy,
- pomiar ciśnienia tętniczego,
- oznaczenie glukozy i/lub HbA1c,
- ocenę masy ciała i obwodu talii,
- ocenę stylu życia i aktywności fizycznej,
- analizę rodzinnego występowania przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych,
- w razie wskazań dalszą diagnostykę układu krążenia.
Nie każdy pacjent z kępkami żółtymi potrzebuje rozbudowanej diagnostyki kardiologicznej. Zakres badań powinien zależeć od wieku, objawów i indywidualnego profilu ryzyka.
