Spis treści:
- Czym jest allodynia?
- "Zwarcie" w układzie nerwowym
- Jakie są objawy allodynii?
- Jakim chorobom towarzyszy allodynia?
- Czy da się odzyskać komfort? Diagnostyka i nowoczesne metody leczenia
Czym jest allodynia?
Nazwa pochodzi z języka greckiego i w dokładnym tłumaczeniu oznacza "inny ból". Medyczna definicja opisuje allodynię, jako odczuwanie bólu w odpowiedzi na bodziec, który w normalnych warunkach nie powoduje bólu. Często mylona jest z hiperalgezją i tu trzeba zaznaczyć wyraźną różnicę. W hiperalgezji ból w reakcji na silny bodziec zostaje zwielokrotniony. Allodynię można określić jako ból "z niczego" - wystarczy kontakt z materiałem, zmiana temperatury o kilka stopni czy dotyk dłoni.
Allodynia nie jest uznawana za jednostkę chorobową, a charakterystyczny objaw bólu neuropatycznego. To sygnał, że w układzie nerwowym doszło do patologicznych zmian. Może do nich dochodzić w przebiegu różnych chorób przewlekłych. Ból w odpowiedzi na subtelne bodźce może pojawiać się podczas migreny - mamy wtedy do czynienia z sytuacją, gdy głowa boli podczas czesania włosów lub podczas noszenia okularów.
"Zwarcie" w układzie nerwowym
Chcąc zrozumieć, dlaczego dotyk może boleć, trzeba przyjrzeć się architekturze układu nerwowego. W zdrowym organizmie za przesyłanie informacji o delikatnych bodźcach odpowiadają włókna typu A-beta. Natomiast sygnały o bólu (nocycepcja) przesyłane są przez włókna A-delta oraz C. Ścieżki te są wyraźnie odseparowane, zatem bodźce swobodnie przepływają do opowiednich receptorów.
W przebiegu allodynii mamy do czynienia z czymś, co można potocznie określić mianem "zwarcia". Dochodzi do niego na poziomie rdzenia kręgowego lub mózgu. Nauka nazywa tę patologię sensytyzacją centralną. Neurony w rogach tylnych rdzenia kręgowego stają się nadmiernie pobudliwe. Zaczynają one błędnie interpretować impulsy płynące z włókien dotykowych (A-beta) jako sygnały bólowe. Mózg otrzymuje jasny komunikat: "to boli!", mimo że na skórze spoczęło jedynie piórko. Dodatkowo może dojść do sensytyzacji obwodowej, gdzie progi pobudliwości samych receptorów w skórze zostają obniżone, co sprawia, że reagują one gwałtownie na każdy, nawet najmniejszy nacisk.
Medycyna klasyfikuje allodynię w zależności od rodzaju bodźca, który ją wywołuje.
- Allodynia mechaniczna statyczna: ból pojawia się pod wpływem punktowego nacisku. Może to być ból przy delikatnym uścisku dłoni, opieraniu się o krzesło czy noszeniu biustonosza.
- Allodynia mechaniczna dynamiczna (taktylna): to najczęstsza postać, wywoływana przez ruch bodźca po powierzchni skóry. To właśnie ona sprawia, że szorstkie ręczniki, metki ubrań czy przesuwająca się po plecach koszula stają się nie do zniesienia. Pacjenci opisują to jako uczucie "zdzierania skóry".
- Allodynia termiczna: w tym przypadku ból wywołują temperatury, które mieszczą się w granicach komfortu termicznego (np. letnia woda pod prysznicem). Osoba chora może odczuwać parzenie przy kontakcie z wodą o temperaturze 25 stopni lub silny ból przy lekkim ochłodzeniu powietrza.
Jakie są objawy allodynii?
Diagnozowanie allodynii bywa trudne, bo pacjenci często mają trudności z precyzyjnym opisaniem dolegliwości. Wynika to z faktu, że odbiegają one od ram w jakich postrzegamy ból. Objawy allodynii nie przypominają tego, co czujesz, gdy psuje się ząb lub złamałeś rękę. Najbliższe określenia to pieczenie, palenie oraz wrażenie "ognia pod skórą". Często pojawia się także porównanie do porażenia prądem lub mrowienia, które w ułamku sekundy przechodzi w ostre kłucie.
Charakterystycznym objawem allodynii jest tzw. ból rzutowany, czyli odczuwany w innym miejscu, niż to, w którym pojawił się bodziec. Wspólny dla wszystkich chorych jest lęk przed dotykiem (antycypacja bólu), co prowadzi do unikania bliskości fizycznej, rezygnacji z aktywności towarzyskich, a w skrajnych przypadkach - do konieczności pozostawania w łóżku bez żadnego przykrycia bo nawet prześcieradło powoduje cierpienie.
Zobacz również:
Jakim chorobom towarzyszy allodynia?
Jak już wspomniałam allodynia nie jest samodzielną jednostką chorobową, ale objawem większego problemu zdrowotnego. Najczęściej towarzyszy:
●migrenie - allodynia czaszkowa dotyka osób z przewlekłą migreną,
●neuropatii cukrzycowej - cukrzycy często skarżą się na ból stóp w kontakcie ze skarpetkami - to sygnał, że nastąpiło uszkodzenie nerwów obwodowych,
●fibromialgii - chorym towarzyszy przewlekły ból mięśniowo - szkieletowy i nadwrażliwość na ucisk,
●neuralgii popółpaścowej - allodynia może być powikłaniem po półpaścu, uszkodzone nerwy wysyłają błędne sygnały bólowe przez miesiące lub lata,
●stwardnieniu rozsianemu - allodynia pojawia się w wyniku procesów demielinizacyjnych w ośrodkowym układzie nerwowym.
Czy da się odzyskać komfort? Diagnostyka i nowoczesne metody leczenia
Leczenie allodynii wymaga cierpliwości i podejścia wielospecjalistycznego. Klasyczne leki przeciwbólowe (jak ibuprofen) są zazwyczaj nieskuteczne, ponieważ nie działają na mechanizm przewodnictwa nerwowego. W terapii stosuje się leki modyfikujące pracę układu nerwowego: przeciwpadaczkowe (np. pregabalina) oraz przeciwdepresyjne (np. duloksetyna), które pomagają "wyciszyć" nadaktywne neurony.
Niezwykle ważna jest również rehabilitacja, w tym techniki desensytyzacji. Polegają one na stopniowym, kontrolowanym przyzwyczajaniu skóry do różnych faktur materiałów, zaczynając od tych najdelikatniejszych (np. jedwab). Wspomagająco stosuje się plastry z lidokainą lub kapsaicyną. Kluczowe jest jednak znalezienie przyczyny pierwotnej - opanowanie choroby podstawowej, np. cukrzycy czy migreny, jest najskuteczniejszą drogą do wygaszenia allodynii.
Źródła:
1.International Association for the Study of Pain (IASP) Terminology [do.i.: https://www.iasp-pain.org/resources/terminology/
2.Jensen, T. S., & Finnerup, N. B. (2014). Allodynia and hyperalgesia in neuropathic pain: clinical manifestations and mechanisms. [do.i.: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24853374/
3.Burstein, R., et al. (2000). An association between migraine and cutaneous allodynia. [ do.i.: https://idp.lww.com/idp/auth/login.php?checkout=true
4.Landerholm, A. (2010). Neuropathic Pain: Mechanisms, Diagnosis and Treatment. [do.i..: https://www.intechopen.com/chapters/41133
