Spis treści:
- Czym są fascykulacje?
- Dlaczego mięśnie zaczynają drżeć?
- Fascykulacje a niedobór magnezu
- Potas i wapń również mają znaczenie
- Poziom witamin w organizmie a fascykulacje
- W jakich chorobach występują fascykulacje?
- Fascykulacje a ucisk na nerwy
- Fascykulacje a choroby nerwowo-mięśniowe
- Kiedy drżenia mięśni powinny zaniepokoić?
Czym są fascykulacje?
Fascykulacja to krótki, mimowolny skurcz niewielkiej liczby włókien mięśniowych, który często można zobaczyć pod skórą. Może wyglądać jak delikatne "falowanie", "przeskakiwanie" albo pulsowanie fragmentu mięśnia i zwykle nie powoduje bólu.
Za ruch mięśni odpowiada układ nerwowy. Nerwy ruchowe przekazują sygnały do mięśni, informując je, kiedy mają się skurczyć. Jeżeli dochodzi do nieprawidłowej, samoistnej aktywności jednostki ruchowej, może pojawić się właśnie fascykulacja.
To odróżnia ją od typowego drżenia całej kończyny. Fascykulacja jest zwykle bardzo miejscowa - można wręcz wskazać palcem niewielki fragment mięśnia, który właśnie "pracuje" pod skórą. Fascykulacje mogą wystąpić w różnych mięśniach, jednak najczęściej obserwuje się je w łydkach, udach, ramionach czy dłoniach. Mogą także dotyczyć mięśni twarzy i powiek.
Dlaczego mięśnie zaczynają drżeć?
Przyczyn może być bardzo wiele. I właśnie to jest ważne: sama obecność fascykulacji nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby.
U zdrowej osoby pojedyncze drganie mięśnia może pojawić się zupełnie przypadkowo. Sprzyjać temu może stres, zmęczenie, brak odpowiedniej regeneracji, intensywny wysiłek fizyczny czy duża ilość kofeiny. Czasami fascykulacje występują po intensywnym treningu - mięśnie i układ nerwowy są wówczas bardziej pobudzone, a pojedyncze, niekontrolowane skurcze mogą pojawiać się częściej.
Jeżeli drgania powtarzają się przez dłuższy czas, ale poza nimi nie występują inne niepokojące objawy neurologiczne, jedną z możliwości jest zespół łagodnych fascykulacji (BFS, benign fasciculation syndrome). Osoby z tym zespołem mogą doświadczać częstych drżeń mięśni przez wiele miesięcy, mimo że nie mają choroby powodującej uszkodzenie mięśni lub nerwów. Same fascykulacje nie prowadzą w takim przypadku do uszkodzenia mięśni.
Fascykulacje a niedobór magnezu
Gdy mięsień zaczyna drżeć, wiele osób w pierwszej kolejności podejrzewa niedobór magnezu. Jest w tym pewne uzasadnienie, ale sprawa jest bardziej złożona.
Magnez bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni i układu nerwowego, a zaburzenia jego poziomu mogą powodować objawy nerwowo-mięśniowe, w tym skurcze i drżenia. Podobne objawy mogą występować przy zaburzeniach elektrolitowych.
Warto jednak odróżnić fascykulację od skurczu mięśnia. Niedobory elektrolitów są dobrze znaną przyczyną skurczów, natomiast pojedyncze, widoczne "skakanie" mięśnia nie oznacza automatycznie niedoboru magnezu. W przypadku rozlanych skurczów lekarz może zlecić oznaczenie m.in. magnezu, wapnia i potasu.
Dlatego przy nawracających objawach lepszym rozwiązaniem jest ustalenie przyczyny niż przyjmowanie dużych dawek preparatów magnezu na własną rękę.
Zobacz również:
Potas i wapń również mają znaczenie
Nie tylko magnez wpływa na pracę mięśni, bowiem znaczenie mają również potas i wapń.
Prawidłowe stężenie elektrolitów jest potrzebne do właściwego przewodzenia impulsów nerwowych oraz skurczu i rozkurczu mięśni. Zaburzenia poziomu potasu, magnezu lub wapnia mogą powodować objawy mięśniowe, zwłaszcza skurcze i nadmierną pobudliwość nerwowo-mięśniową. Do zaburzeń elektrolitowych może dojść między innymi w następstwie odwodnienia, intensywnego pocenia się, wymiotów czy biegunki. Ryzyko zwiększają także niektóre choroby i leki, na przykład część leków moczopędnych.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z drgającym mięśniem powinna natychmiast sięgać po potas czy wapń, bo należy pamiętać, że zarówno niedobór, jak i nadmiar niektórych elektrolitów może być szkodliwy. Suplementację najlepiej poprzedzić badaniami i - jeśli lekarz uzna to za potrzebne - dopiero wówczas wdrożyć suplementację odpowiednimi preparatami.
Poziom witamin w organizmie a fascykulacje
W diagnostyce objawów neurologicznych bierze się pod uwagę również niedobory niektórych witamin, a na szczególną uwagę zasługuje witamina B12. Jej niedobór może prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego i neuropatii. W przebiegu neuropatii mogą pojawić się między innymi zaburzenia czucia, drętwienie, mrowienie oraz osłabienie, a czasami również fascykulacje.
Znaczenie może mieć także witamina B1 (tiamina), bo jej niedobór jest jedną z możliwych przyczyn neuropatii obwodowych, które mogą powodować objawy ze strony układu nerwowo-mięśniowego.
Istotna jest również witamina B6. Zarówno jej niedobór, jak i przewlekłe przyjmowanie zbyt wysokich dawek, może wiązać się z problemami neurologicznymi.
W jakich chorobach występują fascykulacje?
Fascykulacje mogą towarzyszyć wielu chorobom neurologicznym. Szczególnie charakterystyczne są dla schorzeń, które uszkadzają neurony ruchowe, czyli komórki nerwowe odpowiedzialne za sterowanie mięśniami.
Jedną z chorób, o których najczęściej myślą osoby, które zauważają u siebie drgania mięśni, jest stwardnienie zanikowe boczne (ALS). W przebiegu ALS dochodzi do postępującego uszkodzenia neuronów ruchowych. Fascykulacje mogą być jednym z objawów choroby, ale zazwyczaj nie występują jako jedyny problem. Pojawia się również postępujące osłabienie mięśni, zanik mięśni, problemy z wykonywaniem określonych ruchów, a w zależności od postaci choroby także zaburzenia mowy, połykania czy oddychania.
To bardzo ważne, ponieważ samo drganie mięśnia nie oznacza ALS. Fascykulacje występują również u osób zdrowych oraz w wielu znacznie mniej poważnych sytuacjach.
Do innych przyczyn neurologicznych mogą należeć choroby neuronów ruchowych, neuropatie obwodowe, uszkodzenia korzeni nerwowych czy niektóre choroby mięśni. Fascykulacje mogą pojawiać się także w przewlekłych zaburzeniach neurogennych.
Fascykulacje a ucisk na nerwy
Drganie mięśnia nie musi oznaczać choroby całego układu nerwowego. Jeżeli dochodzi do podrażnienia lub uszkodzenia konkretnego nerwu, jego korzenia albo splotu nerwowego, mogą pojawić się objawy w obszarze, który jest przez niego unerwiany. Przyczyną może być na przykład ucisk korzenia nerwowego związany z problemem w obrębie kręgosłupa.
W takich przypadkach fascykulacjom mogą towarzyszyć inne objawy: ból promieniujący do kończyny, drętwienie, mrowienie, osłabienie określonych mięśni albo zaburzenia odruchów. To właśnie współwystępowanie objawów jest dla lekarza znacznie bardziej informacyjne niż samo "skakanie" mięśnia.
Fascykulacje a choroby nerwowo-mięśniowe
Fascykulacje należą do objawów, które mogą pojawiać się przy zaburzeniach dotyczących jednostki ruchowej - czyli układu obejmującego neuron ruchowy, jego wypustkę nerwową i unerwiane przez nią włókna mięśniowe.
Dlatego lekarz podczas badania neurologicznego ocenia nie tylko obecność fascykulacji. Sprawdza również siłę mięśni, napięcie, odruchy, czucie oraz ewentualne zaniki mięśni. W razie potrzeby wykonywane są badania dodatkowe.
Jednym z najważniejszych badań w takiej sytuacji jest elektromiografia (EMG). Pozwala ona ocenić czynność elektryczną mięśni i nerwów oraz może dostarczyć informacji o tym, czy problem dotyczy mięśnia, nerwu czy neuronu ruchowego.
Kiedy drżenia mięśni powinny zaniepokoić?
Sporadyczna fascykulacja, która pojawia się raz na jakiś czas, zwykle nie jest powodem do paniki, szczególnie jeśli nie towarzyszą jej inne objawy.
Inaczej należy potraktować sytuację, w której drgania są częste, utrzymują się długo lub stopniowo pojawiają się w kolejnych partiach ciała. Na konsultację lekarską warto zdecydować się szczególnie wtedy, gdy oprócz fascykulacji występują:
- zaburzenia czucia, drętwienie lub mrowienie,
- nasilające się skurcze i sztywność mięśni,
- postępujące osłabienie ręki, nogi lub innej części ciała,
- trudności z chodzeniem lub wykonywaniem wcześniej łatwych czynności,
- problemy z mówieniem albo połykaniem,
- zaburzenia koordynacji lub równowagi.
Występowanie takich objawów nie oznacza automatycznie poważnej choroby neurologicznej, ale jest sygnałem, że potrzebna jest dokładniejsza ocena.
Źródła:
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24812-benign-fasciculation-syndrome
- https://www.mp.pl/pacjent/objawy/146446,ruchy-mimowolne
