Spis treści:
- Wspomnienia mają więcej niż jedno źródło
- Nie smak, lecz wartości odżywcze
- Wspomnienia pozwalały zdobyć pożywienie
- Taki model żywienia osłabia pamięć i wspomnienia
- Oś jelitowo-mózgowa odgrywa coraz większą rolę
- Dbanie o jelita to dbanie o mózg
Wspomnienia mają więcej niż jedno źródło
Każdy zna sytuację, w której smak lub zapach potrawy nagle przywołuje wspomnienia z dzieciństwa. Zjawisko to często tłumaczono wyjątkową zdolnością mózgu do łączenia bodźców smakowych z emocjami. Nowe badania sugerują jednak, że sam układ pokarmowy aktywnie uczestniczy w tworzeniu takich wspomnień.
Kluczową rolę odgrywa nerw błędny - jedna z najważniejszych dróg komunikacyjnych między narządami jamy brzusznej a mózgiem. Od dawna wiadomo, że odpowiada on za przekazywanie informacji dotyczących trawienia, uczucia głodu czy sytości. Teraz naukowcy wykazali, że może również uczestniczyć w procesie kodowania pamięci.
Oznacza to, że informacje płynące z żołądka nie służą wyłącznie regulowaniu apetytu. Mogą wpływać także na to, które doświadczenia związane z jedzeniem zostaną zapamiętane.
Naukowcy z University of Southern California wykazali, że sygnały płynące z żołądka do mózgu odgrywają ważną rolę w zapamiętywaniu doświadczeń związanych z jedzeniem. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Nature Communications.
Zobacz również:
Nie smak, lecz wartości odżywcze
Jednym z najbardziej interesujących wniosków płynących z badań jest to, że mózg wydaje się reagować przede wszystkim na rzeczywistą wartość odżywczą pokarmu.
Badacze prowadzili eksperymenty na szczurach, którym podawano różne rodzaje pokarmów i napojów. Zwierzęta otrzymujące produkty bogate w cukry lub tłuszcze wykazywały wyraźnie silniejszą aktywność struktur mózgu odpowiedzialnych za pamięć.
Zupełnie inaczej wyglądała sytuacja w przypadku słodkich napojów niemających wartości kalorycznej. Choć smak był podobny, nie obserwowano takiej samej aktywacji układów odpowiedzialnych za zapamiętywanie.
Sugeruje to, że organizm potrafi odróżnić samą przyjemność wynikającą ze smaku od rzeczywistych składników odżywczych dostarczanych wraz z pożywieniem. To właśnie informacje o zawartości energii mogą stanowić sygnał wzmacniający tworzenie wspomnień związanych z konkretnym pokarmem.
Wspomnienia pozwalały zdobyć pożywienie
Z ewolucyjnego punktu widzenia mechanizm wydaje się bardzo korzystny. Dla naszych przodków zapamiętywanie miejsc, w których znajdowało się pożywienie bogate w energię, mogło zwiększać szanse przeżycia. Jeżeli organizm rozpoznawał pokarm dostarczający dużej ilości kalorii, warto było utrwalić informacje o miejscu jego znalezienia czy okolicznościach zdobycia.
Takie wspomnienia ułatwiały późniejsze odnalezienie wartościowego źródła energii, szczególnie w środowisku, gdzie żywność nie była stale dostępna. Choć współczesny świat wygląda zupełnie inaczej, wiele mechanizmów ewolucyjnych nadal działa podobnie.
Taki model żywienia osłabia pamięć i wspomnienia
Badanie naukowców z University of Southern California przyniosło również mniej optymistyczne obserwacje.
Choć produkty bogate w tłuszcz i cukier początkowo pobudzały mechanizmy odpowiedzialne za tworzenie wspomnień, ich długotrwałe spożywanie wywoływało efekt odwrotny.
U zwierząt karmionych przez dłuższy czas dietą obfitującą w tłuszcze i cukry dochodziło do osłabienia komunikacji między przewodem pokarmowym a hipokampem, czyli strukturą mózgu odgrywającą kluczową rolę w procesach uczenia się i zapamiętywania.
Co więcej - te negatywne skutki utrzymywały się nawet po przejściu na zdrowszy sposób żywienia. Zwierzęta osiągały gorsze wyniki w testach pamięci przestrzennej związanej z umiejscowieniem pokarmu, a aktywność neuronów odpowiedzialnych za zapamiętywanie pozostawała osłabiona.
Należy podkreślić, że eksperyment przeprowadzono na modelu zwierzęcym - oznacza to, że nie można automatycznie przenosić wszystkich wyników na organizm człowieka. Jednak wcześniejsze badania również wskazywały na istotną rolę osi jelitowo-mózgowej w funkcjonowaniu układu nerwowego. Coraz więcej wyników badań naukowych sugeruje, że sygnały płynące z przewodu pokarmowego mogą wpływać nie tylko na apetyt, ale także na nastrój, proces uczenia się oraz pamięć.
Oś jelitowo-mózgowa odgrywa coraz większą rolę
W ostatnich latach naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na znaczenie przewodu pokarmowego dla zdrowia całego organizmu. Mówi się już nie tylko o mikrobiomie czy wpływie diety na odporność, ale również o oddziaływaniu jelit na funkcje poznawcze.
Badania prowadzone w różnych ośrodkach naukowych pokazują, że zmiany zachodzące w przewodzie pokarmowym mogą wpływać na procesy starzenia się mózgu, ryzyko pogorszenia pamięci oraz funkcje poznawcze.
Dbanie o jelita to dbanie o mózg
Oczywiście, na tym etapie nie można powiedzieć, że określona dieta poprawia pamięć dzięki opisanemu mechanizmowi. Badanie nie daje podstaw do formułowania takich zaleceń.
Powyższe badania, choć nie dowodzą, że konkretna dieta na pewno wpływa na pamięć i wspomnienia, to jednak ukazują, że organizm to zintegrowany system, a procesy zachodzące w układzie pokarmowym mogą wpływać na pracę mózgu. To, co jest pewne, to fakt, że długotrwałe nawyki żywieniowe oddziałują nie tylko na masę ciała czy ryzyko chorób metabolicznych, ale również na funkcjonowanie całego układu nerwowego.
Jak widać granica między układem pokarmowym a mózgiem okazuje się znacznie mniej wyraźna, niż jeszcze kilka lat temu przypuszczano. Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że narządy te są od siebie zależne, a żołądek może odgrywać zaskakująco ważną rolę nie tylko w trawieniu, ale również w zapamiętywaniu.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41467-026-73896-2
- https://journals.viamedica.pl/forum_leczenia_otylosci/article/view/94835
