Spis treści:
- Zapalenie zatok - co to za choroba?
- Dlaczego rozpoznanie przyczyny zapalenia zatok ma znaczenie?
- Przyczyny zapalenia zatok
- Objawy zapalenia zatok
- Leczenie zapalenia zatok
- Czym grozi zapalenie zatok?
- Zapalenie zatok - jak można mu zapobiegać?
Zapalenie zatok - co to za choroba?
Zapalenie zatok to stan zapalny błony śluzowej wyściełającej zatoki przynosowe, który najczęściej zaczyna się nagle i rozwija na tle infekcji. W zdecydowanej większości ma podłoże wirusowe - wtedy przypomina zwykłe przeziębienie, trwa do 10 dni i ustępuje samoistnie. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni albo po kilku dniach zaczynają się wyraźnie nasilać, mówi się o postaci powirusowej.
Najrzadsze, ale klinicznie najważniejsze jest zapalenie bakteryjne, rozpoznawane na podstawie charakterystycznego zestawu objawów: jednostronnego, ropnego wycieku z nosa, silnego bólu o konkretnej lokalizacji, wysokiej gorączki powyżej 39°C oraz pogorszenia po pozornej poprawie.
Wyróżnia się jeszcze przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, które trwa ponad 12 tyg. i którego objawy nie ustępują całkowicie.
Dlaczego rozpoznanie przyczyny zapalenia zatok ma znaczenie?
Problem polega na tym, że te postaci łatwo się na siebie nakładają i nawet dla lekarza ich jednoznaczne rozróżnienie bywa trudne. Właściwa ocena etiologii problemu jest jednak niezwykle ważna, przede wszystkim dlatego, że tylko zakażenie bakteryjne wymaga podania antybiotyku.
Wbrew obiegowym przekonaniom bakterie stoją wyłącznie za 0,5 do 2 proc. przypadków, co jasno pokazuje, że najczęstszą przyczyną zapalenia zatok pozostają wirusy, a nie bakterie, a nadużywanie antybiotyków nie jest uzasadnione.
Zobacz również:
Przyczyny zapalenia zatok
Zapalenie zatok coraz częściej jest skutkiem nakładających się na siebie czynników środowiskowych i zdrowotnych. Wzrost zanieczyszczenia powietrza, smogu i pyłów zawieszonych oraz wydłużające się sezony pylenia sprawiają, że rośnie liczba osób z alergicznym nieżytem nosa. Nieleczona alergia prowadzi do przewlekłego obrzęku błony śluzowej, blokady ujść zatok i stworzenia warunków sprzyjających nadkażeniom bakteryjnym lub grzybiczym.
Dodatkowo suche powietrze w ogrzewanych zimą i klimatyzowanych latem pomieszczeniach osłabia naturalne mechanizmy oczyszczania nosa i zatok, ponieważ wysuszona śluzówka gorzej radzi sobie z usuwaniem drobnoustrojów i zanieczyszczeń. Nie bez znaczenia są także problemy stomatologiczne - przewlekłe stany zapalne w obrębie korzeni zębów czy powikłania po ekstrakcjach mogą prowadzić do zakażeń zatok szczękowych, często jednostronnych i długo nierozpoznanych.
Na obraz choroby wpływa również powszechne nadużywanie antybiotyków, które sprzyja narastaniu oporności bakterii i zwiększa ryzyko przechodzenia infekcji w postać przewlekłą. Do częstych zachorowań predysponują także określone predyspozycje anatomiczne jak np: skrzywiona przegroda nosa, powiększone migdałki gardłowe czy polipy, oraz palenie tytoniu, które uszkadza rzęski odpowiedzialne za oczyszczanie zatok.
Objawy zapalenia zatok
Zapalenie zatok dość łatwo pomylić z przeziębieniem. W obu chorobach pacjenci skarżą się na katar, uczucie zatkanego nosa, sączącą się wydzielinę, czy pogorszenie się węchu. Do tego dochodzi ogólne złe samopoczucie, uczucie rozbicia i ból głowy.
Tym, co powinno zwrócić szczególną uwagę, jest jednak narastający ucisk w obrębie twarzy, który zmienia się w ból nasilający się przy schylaniu, pochylaniu głowy czy nagłej zmianie pozycji.
Leczenie zapalenia zatok
Leczenie ostrego zapalenia zatok w pierwszych dniach zwykle nie polega na sięganiu po antybiotyki, lecz na odciążeniu zatok i daniu im szansy na samoistne oczyszczenie. Ponieważ najczęściej za objawy odpowiadają wirusy, terapia ma charakter objawowy. Podstawą jest regularne płukanie nosa solą fizjologiczną, która rozrzedza wydzielinę, zmniejsza obrzęk śluzówki i ułatwia odpływ zalegającego śluzu.
Gdy dokucza ból głowy, twarzy lub pojawia się gorączka, ulgę przynoszą klasyczne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. W momentach nasilonej niedrożności nosa wiele osób sięga po krople obkurczające śluzówkę: można je stosować, ale tylko krótkotrwale, bo przy dłuższym używaniu potrafią same stać się przyczyną przewlekłego "zatkanego nosa".
Niektórzy rekomendują wspieranie terapii lekami z cynkiem, witaminą C, czy preparatami roślinnymi, ale ich skuteczność pozostaje ograniczona. Podsumowując, najistotniejsze jest, by nie rozpoczynać na własną rękę antybiotykoterapii ani nie sięgać po sterydy donosowe bez wyraźnych zaleceń lekarza.
Czym grozi zapalenie zatok?
Niewłaściwie leczone zapalenie zatok może prowadzić do groźnych powikłań, które na szczęście należą do rzadkości, ale gdy już się pojawią, potrafią mieć bardzo ciężki przebieg. Do takich należą m.in:
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
- ropień mózgu;
- zakrzepica zatoki żylnej;
- ropień oczodołu;
- zapalenie tkanek oczodołu;
- zapalenie kości i szpiku kostnego.
Zapalenie zatok - jak można mu zapobiegać?
Nie ma jednego uniwersalnego sposobu na zapobieganie zapaleniu zatok, niemniej dzięki kilku działaniom można zdecydowanie zmniejszyć ryzyko choroby:
- suche powietrze, szczególnie w sezonie grzewczym, osłabia naturalne mechanizmy obronne śluzówki i sprzyja infekcjom, dlatego jego nawilżanie często przynosi wyraźną ulgę;
- nie zapominaj o myciu rąk, szczególnie w sezonie zwiększonej zachorowalności;
- równie istotne jest unikanie dymu papierosowego i zanieczyszczeń, które działają drażniąco i przewlekle uszkadzają rzęski odpowiedzialne za oczyszczanie zatok;
- jeśli cierpisz na alergię - stosuje leki przeciwhistaminowe i unikaj alergenów: skuteczne leczenie alergii może znacznie zmniejszyć ryzyko nawracających stanów zapalnych zatok;
- wzmacniaj odporność - stawiaj na warzywa, owoce, codzienny ruch i redukcję stresu.
- Zapalenie zatok - kiedy pilnie szukać pomocy?
W typowym przebiegu zapalenia zatok krótka zwłoka w konsultacji lekarskiej zwykle nie wpływa na rokowanie. Są jednak sytuacje, które wymagają natychmiastowej reakcji, a nie "czekania, aż samo przejdzie".
Objawy alarmowe zapalenia zatok to przede wszystkim:
- nagły obrzęk powiek lub czoła,
- wytrzeszcz oka,
- zaburzenia ruchomości gałek ocznych,
- podwójne widzenie czy pogorszenie ostrości wzroku.
Niepokój powinien wzbudzić także bardzo silny, narastający ból głowy, objawy neurologiczne, symptomy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub ogólne cechy ciężkiego zakażenia, takie jak wysoka gorączka, dreszcze i objawy sepsy. W takich sytuacjach konieczna jest pilna pomoc medyczna, często w trybie szpitalnym
Źródła:
- https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-nosa-i-zatok/179617,zapalenie-zatok-przynosowych
- https://epos2020.com/Documents/Ex-Summary-EPOS2020-Polish.pdf
