Spis treści:
- Jak jelita wpływają na mózg?
- Jelita i depresja - jaki jest związek?
- Zespół jelita drażliwego a zaburzenia nastroju
- Choroby zapalne jelit a zaburzenia nastroju
- Zdrowie jelit a inne choroby
Jak jelita wpływają na mózg?
Przez lata problemy jelitowe i zaburzenia nastroju traktowano jako dwa zupełnie oddzielne zjawiska. Dziś wiadomo już, że zależność między nimi istnieje i wcale nie jest przypadkowa. Naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na tzw. oś jelita-mózg, czyli złożony system komunikacji łączący przewód pokarmowy z układem nerwowym. Uczestniczą w nim m.in. bakterie jelitowe, układ odpornościowy, hormony stresu oraz substancje chemiczne wpływające na pracę mózgu.
To właśnie dlatego u osób z przewlekłymi chorobami jelit, takimi jak IBS, choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, depresja i zaburzenia lękowe występują wyraźnie częściej niż w populacji ogólnej.
Co ciekawe, zależność prawdopodobnie działa w obie strony. Wiele badań sugeruje także, że przewlekły stres, depresja i zaburzenia nastroju mogą nie tylko być skutkiem problemów jelitowych, ale także wpływać na ich rozwój i przebieg.
Zobacz również:
Jelita i depresja - jaki jest związek?
Jeszcze niedawno przewlekłe problemy jelitowe i depresję traktowano głównie jako dwa niezależne schorzenia, które po prostu często występują razem. Dziś coraz więcej wskazuje na to, że między nimi może istnieć rzeczywisty związek biologiczny. W badaniu opartym na danych tysięcy dorosłych Amerykanów wykazano, że osoby z zaparciami, przewlekłymi biegunkami czy nietrzymaniem stolca wyraźnie częściej doświadczały objawów depresyjnych niż osoby bez takich dolegliwości.
Jednym z możliwych wyjaśnień jest zaburzenie wspomnianej już komunikacji na osi jelita-mózg. Pojawiają się także doniesienia, że skład mikrobioty może wpływać na produkcję substancji oddziałujących na układ nerwowy i reakcję organizmu na stres. Ogromne znacznie ma w tym przypadku serotonina, czyli substancja kojarzona głównie z nastrojem i emocjami, która wpływa również na pracę przewodu pokarmowego. Co ciekawe, jej największe ilości powstają nie w mózgu, lecz właśnie w jelitach.
To może tłumaczyć, dlaczego u części osób problemy jelitowe idą w parze z pogorszeniem samopoczucia, przewlekłym napięciem czy większą podatnością na lęk.
Zespół jelita drażliwego a zaburzenia nastroju
Nierozerwalny związek pomiędzy jelitami a nastrojem widać doskonale na przykładzie zespołu jelita drażliwego. IBS bo tak brzmi jego angielski skrót (wziął się od Irritable bowel syndrome), pozostaje jednym z najczęstszych zaburzeń osi jelita-mózg. Badania pokazują, że osoby z IBS nawet trzykrotnie częściej zmagają się z lękiem i depresją niż osoby bez tego zaburzenia.
U części pacjentów stres i napięcie psychiczne wyraźnie nasilają bóle brzucha, wzdęcia czy zaburzenia wypróżniania. Z drugiej strony przewlekłe dolegliwości jelitowe same mogą wpływać na samopoczucie, jakość snu i codzienne funkcjonowanie.
Naukowcy zwracają uwagę, że w IBS często obserwuje się zaburzenia pracy osi jelita-mózg, nieprawidłową reakcję organizmu na stres oraz zmiany w składzie mikrobioty jelitowej.
To właśnie dlatego leczenie obejmuje nie tylko łagodzenie objawów ze strony przewodu pokarmowego, ale również dietę, wsparcie psychologiczne i techniki pomagające zmniejszać przewlekłe napięcie.
Choroby zapalne jelit a zaburzenia nastroju
Podobną prawidłowość można zaobserwować na przykładzie nieswoistych chorób zapalnych jelit. To przewlekłe schorzenia przebiegające z okresami zaostrzeń i remisji, które wpływają nie tylko na jelita, ale często również na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie psychiczne. Pacjenci zmagają się nie tylko z bólem brzucha, biegunkami czy przewlekłym zmęczeniem, ale także z lękiem, obniżonym nastrojem i poczuciem nieprzewidywalności choroby.
Badania pokazują, że depresja i zaburzenia lękowe występują u osób z IBD wyraźnie częściej niż w populacji ogólnej, a nasilenie objawów psychicznych często rośnie w okresach aktywnego stanu zapalnego. Naukowcy podejrzewają, że znaczenie ma tutaj nie tylko obciążenie psychiczne związane z przewlekłą chorobą, ale także sam proces zapalny toczący się w organizmie. Przewlekły stan zapalny może wpływać na działanie układu nerwowego, hormonów stresu i mikrobioty jelitowej, zaburzając komunikację na osi jelita-mózg.
Sporo mówi się również o tym, że stres może nasilać przebieg choroby. W jednym z badań u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego długotrwały stres wiązał się nawet z trzykrotnie wyższym ryzykiem zaostrzenia objawów.
Zdrowie jelit a inne choroby
Badania nad osią jelita-mózg pokazują, że nieswoiste choroby zapalne jelit mogą wiązać się również z innymi zaburzeniami dotyczącymi pracy mózgu i układu nerwowego. U pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego częściej obserwuje się m.in. chorobę afektywną dwubiegunową, czyli zaburzenie przebiegające z naprzemiennymi okresami depresji oraz manii lub hipomanii. W kilku dużych analizach ryzyko jej występowania było wyraźnie wyższe niż w populacji ogólnej.
Naukowcy zwracają uwagę także na tzw. zaburzenia poznawcze. Część pacjentów skarży się na problemy z koncentracją, pamięcią roboczą, "mgłę mózgową" czy przewlekłe zmęczenie psychiczne. Co istotne, nasilenie tych trudności często koreluje z aktywnością choroby i przewlekłym stanem zapalnym w organizmie.
Pojawiają się również badania sugerujące możliwy związek między nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit a większym ryzykiem wcześniejszego rozwoju otępienia, w tym choroby Alzheimera, choć mechanizmy tej zależności nadal pozostają przedmiotem badań.
Źródła:
- https://academic.oup.com/ibdjournal/article/30/4/573/7193728?login=true
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11442234/
- https://www.mdpi.com/1648-9144/59/4/682
