Spis treści:
- Celiakia daje także objawy skórne
- Nieswoiste choroby zapalne jelit a stan skóry
- Zakażenia pasożytami a skóra
- Choroby trzustki - objawy skórne
Celiakia daje także objawy skórne
Choroba Duhringa to najczęstsza i najlepiej rozpoznana skórna manifestacja celiakii. Charakteryzuje się swędzącymi, drobnymi pęcherzykami i grudkami, które pojawiają się zwykle symetrycznie: na łokciach, kolanach, pośladkach czy plecach. U części chorych zamiast pęcherzy dominują ślady drapania, co sprawia, że pierwsze rozpoznanie bywa nietrafione i kieruje uwagę lekarzy ku atopowemu zapaleniu skóry, pokrzywce czy egzemie. Choroba Duhringa może występować zarówno u dzieci, jak i dorosłych, a jej przebieg jest na tyle ściśle związany z glutenem, że wyeliminowanie go z diety pozostaje leczeniem przyczynowym, prowadząc stopniowo do ustępowania zmian skórnych.
Celiakia potrafi jednak objawiać się na skórze w sposób zdecydowanie mniej oczywisty. U części pacjentów obserwuje się: przewlekłą pokrzywkę, łysienie plackowate czy zmiany przypominające łuszczycę. Opisywano również przypadki zapaleń naczyń skóry oraz nasilenia atopowego zapalenia skóry u najmłodszych pacjentów. Wspólnym mianownikiem tych patologii wydaje się być dysfunkcja układu immunologicznego: gluten może aktywować odpowiedź odpornościową, zwiększać przepuszczalność jelit i sprzyjać powstawaniu krążących kompleksów immunologicznych, które następnie lokują się w skórze. Nie wszystkie z tych zależności są w pełni wyjaśnione, ale obserwacje kliniczne i badania sugerują, że w części przypadków gluten jest czynnikiem utrzymującym lub nasilającym proces zapalny.
Nieswoiste choroby zapalne jelit a stan skóry
Nieswoiste choroby zapalne jelit - choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, rzadko ograniczają się wyłącznie do przewodu pokarmowego. Zapalenie i dysregulacja układu odpornościowego potrafią ujawnić się również na skórze.
Najbardziej typowym przykładem jest rumień guzowaty, czyli zapalenie tkanki tłuszczowej podskórnej objawiające się bolesnymi, czerwonymi guzkami na podudziach. To niespecyficzna reakcja immunologiczna, która może towarzyszyć zaostrzeniu choroby jelit i zwykle ustępuje samoistnie.
Znacznie rzadszą, ale bardziej destrukcyjną dermatozą jest piodermia zgorzelinowa, czyli bolesne, głębokie owrzodzenia powstające w wyniku nadmiernej aktywacji neutrofilów, czyli komórek biorących udział w odpowiedzi zapalnej.
Do tej samej grupy zaburzeń zalicza się zespół Sweeta, w którym na skórze pojawiają się bolesne nacieki zapalne, nierzadko z towarzyszącą gorączką i złym samopoczuciem ogólnym. Typowe dla choroby Crohna są również zmiany okołoodbytnicze: przetoki, ropnie i szczeliny, wynikające bezpośrednio z transmuralnego charakteru stanu zapalnego (tj. procesu obejmującego całą grubość ściany jelita). Z kolei zmiany aftowe jamy ustnej oraz dermatozy związane z niedoborami odzwierciedlają zaburzenia wchłaniania i zwiększone zapotrzebowanie metaboliczne.
Zakażenia pasożytami a skóra
Kolejnym problemem związanym z układem pokarmowym, który może dawać o sobie znać na skórze są zakażenia, a szczególnie zakażenia pasożytnicze, takie jak lamblie, owsiki, glista czy tasiemce. Kiedy pasożyt żyje w jelitach, układ odpornościowy reaguje na jego obecność i może uruchomić mechanizmy podobne do alergii. Wtedy na skórze pojawiają się wysypki przypominające pokrzywkę: swędzące bąble, zaczerwienienia albo zmiany, które nawracają przez wiele tygodni. W owsicy typowe jest swędzenie i zaczerwienienie okolic odbytu, często z zadrapaniami od drapania. W przebiegu włośnicy mogą wystąpić obrzęki powiek i ciemniejsze zabarwienie skóry wokół oczu.
Zmiany skórne mogą pojawiać się także przy niektórych infekcjach bakteryjnych jelit, np. wywołanych przez Salmonellę, Shigellę czy Yersinię, które u części osób prowokują pojawienie się bolesnych guzków pod skórą (rumień guzowaty) lub trudno gojących się owrzodzeń. Co ciekawe, także bakterie żołądka mogą mieć związek ze skórą. Helicobacter pylori, odpowiedzialna za zapalenie żołądka i wrzody, została powiązana z trądzikiem różowatym, czyli przewlekłym zaczerwienieniem skóry twarzy z krostkami i grudkami, które częściej występuje u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, a u niektórych mężczyzn może prowadzić do zgrubienia tkanek nosa.
Choroby trzustki - objawy skórne
Skóra potrafi sygnalizować choroby trzustki znacznie wcześniej, niż pojawią się typowe objawy ze strony układu pokarmowego. Najbardziej znanym przykładem jest żółtaczka, której najczęściej towarzyszy świąd, spowodowany drażniącym wpływem bilirubiny i kwasów żółciowych na zakończenia nerwowe w skórze.
W niektórych przypadkach na skórze mogą pojawić się także bolesne guzki wywołane tym, że enzymy trzustkowe tj. substancje normalnie pomagające trawić pokarm, przedostają się do krwi i "trawią" tkankę tłuszczową pod skórą, powodując jej stan zapalny.
Poza tym u części pacjentów z nowotworem trzustki pojawia się tzw. guzek siostry Mary Joseph w okolicy pępka, to przerzut, czyli ognisko komórek nowotworowych przeniesionych z trzustki do skóry. Innym przykładem jest rumień martwiczy w zespole glukagonoma, związany z nowotworem w którym dochodzi do nadprodukcji glukagonu- hormonu podnoszącego poziom glukozy we krwi. Z kolei w niektórych chorobach metabolicznych trzustki może wystąpić acanthosis nigricans, czyli ciemniejsze, pogrubiałe i aksamitnie gładkie zmiany w okolicach szyi lub pach, zwykle będących następstwem insulinooporności.
Choroby wątroby też widać na skóze
Choroby wątroby dość często ujawniają się na skórze, która reaguje zarówno na zaburzenia immunologiczne, jak i metaboliczne związane z uszkodzeniem tego narządu. Jednym z najciekawszych przykładów jest liszaj płaski, tj. przewlekła dermatoza o autoimmunologicznym podłożu, tworząca sinoczerwone, wieloboczne grudki o połyskującej powierzchni, nierzadko z białawą siateczką na wierzchu. Zmiany lokalizują się głównie na nadgarstkach i kostkach, a u połowy pacjentów również w jamie ustnej.
Liszaj płaski wykazuje wyraźne powiązania z chorobami wątroby, w tym z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby, pierwotną marskością żółciową oraz zakażeniem wirusem HCV. To właśnie w przebiegu wirusowego zapalenia wątroby typu C można również zaobserwować plamicę hiperergiczną - wysiew drobnych krwawych grudek i pęcherzy, wynikających z leukocytoklastycznego zapalenia naczyń, czyli zapalenia drobnych naczyń krwionośnych z udziałem neutrofilów i odkładaniem się kompleksów immunologicznych.
Z kolei WZW typu B częściej współistnieje z osutką Gianottiego-Crostiego, wysypką grudkową występującą głównie u dzieci, zlokalizowaną na policzkach, pośladkach i wyprostnych powierzchniach kończyn. W przypadku marskości wątroby uwagę zwracają klasyczne objawy naczyniowe: rumień dłoniowy oraz tzw. pajączki naczyniowe na szyi i górnej części klatki piersiowej. Zaś chorobom przebiegającym z żółtaczką często towarzyszy nasilony świąd skóry.
Źródła:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3369470/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7464368/#sec1-jcm-09-02611
https://www.dermatologia-praktyczna.pl/a3659/Zmiany-skorne-w-przebiegu-chorob-ukladu-pokarmowego.html/
