Spis treści:
- Objawy pogorszenia słuchu
- Jaki jest mechanizm słyszenia?
- Jakie mogą być przyczyny pogorszenia słuchu?
- Kto jest najbardziej narażony na ubytek słuchu?
- Możliwości leczenia pogorszonego słuchu
Objawy pogorszenia słuchu
Pogorszenie słuchu zazwyczaj narasta stopniowo: rozmowy wydają się stłumione, a słowa "rozmyte", zwłaszcza w hałaśliwym otoczeniu. Trudniej zrozumieć wypowiedzi w tłumie, a szczególnie te głoski, które nie są samogłoskami, zupełnie tak jakby pewne fragmenty zdań po prostu znikały.
Pojawia się potrzeba częstszego proszenia innych o powtórzenie, mówienie wolniej lub wyraźniej. Niektórzy zaczynają unikać spotkań towarzyskich, bo rozmowa w grupie staje się frustrująca i wyczerpująca. Dodatkowym sygnałem ostrzegawczym może być szum, dzwonienie lub piszczenie w uszach.
Jaki jest mechanizm słyszenia?
Aby zrozumieć, skąd bierze się pogorszenie słuchu, warto na chwilę przyjrzeć się temu, jak działa ucho. Dźwięk wędruje przez ucho zewnętrzne, wprawia w drgania błonę bębenkową, a następnie, dzięki kosteczkom słuchowym - dociera do ucha wewnętrznego. W ślimaku znajdują się tysiące mikroskopijnych komórek rzęsatych, które zamieniają drgania w impulsy elektryczne przekazywane do mózgu,a to ostatecznie "tłumaczy" je na dźwięk.
Jakie mogą być przyczyny pogorszenia słuchu?
Do pogorszenia słuchu może dojść na różnych etapach opisanego wyżej procesu. Najczęstszą przyczyną jest uszkodzenie ucha wewnętrznego - związane z wiekiem lub długotrwałą ekspozycją na hałas. Komórki rzęsate nie regenerują się, więc ich stopniowe zużycie sprawia, że sygnał dociera do mózgu słabiej. Wtedy wysokie tony zaczynają być przytłumione, a zrozumienie mowy w hałaśliwym otoczeniu staje się trudniejsze.
Zdarza się też, że problem nie dotyczy samego nerwu słuchowego, lecz "drogi", którą dźwięk musi pokonać. Jeśli przewód słuchowy zostanie zatkany przez nagromadzoną woskowinę, fale dźwiękowe nie docierają prawidłowo do dalszych struktur ucha.
Podobny efekt mogą wywołać stany zapalne, zmiany kostne czy inne nieprawidłowości w obrębie ucha zewnętrznego i środkowego - wówczas dźwięk jest osłabiony jeszcze zanim dotrze do ucha wewnętrznego. Również uszkodzenie błony bębenkowej, na przykład w wyniku silnego hałasu, nagłej zmiany ciśnienia, infekcji czy urazu mechanicznego, zaburza przekazywanie drgań i może prowadzić do wyraźnego pogorszenia słuchu.
Kto jest najbardziej narażony na ubytek słuchu?
Na ubytek słuchu szczególnie narażone są osoby, u których struktury ucha wewnętrznego przez lata poddawane są przeciążeniom:
- naturalnym czynnikiem ryzyka jest wiek - wraz z upływem czasu komórki rzęsate w ślimaku stopniowo się zużywają, a ponieważ nie mają zdolności regeneracji, słuch może się pogarszać;
- drugim istotnym czynnikiem jest hałas - zarówno długotrwała praca w głośnym środowisku (np. w budownictwie, przemyśle czy rolnictwie), jak i krótkotrwały, bardzo intensywny dźwięk: wystrzał z broni, huk silnika odrzutowego, mogą trwale uszkodzić ucho wewnętrzne. Ryzyko dotyczy także ,,hałasu rekreacyjnego": głośnych koncertów, jazdy motocyklem czy długiego słuchania muzyki na wysokim poziomie głośności;
- znaczenie mają również predyspozycje genetyczne - u części osób ucho jest bardziej wrażliwe na działanie hałasu lub proces starzenia;
- ponadto niektóre leki (np. wybrane antybiotyki, preparaty stosowane w onkologii, a w dużych dawkach także aspiryna czy leki moczopędne) mogą działać ototoksycznie, czyli uszkadzać struktury ucha;
- ubytek słuchu bywa też powikłaniem ciężkich infekcji przebiegających z wysoką gorączką, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Możliwości leczenia pogorszonego słuchu
Punktem wyjścia do podjęcia decyzji o sposobie leczenia problemów ze słuchem, jest oczywiście określenie ich przyczyny. Inaczej postępuje się przy zatkanym przewodzie słuchowym, inaczej przy nagłej głuchocie, a jeszcze inaczej przy trwałym ubytku związanym z wiekiem czy uszkodzeniem ucha wewnętrznego.
Jeśli problem ma charakter przewodzeniowy, czyli dotyczy mechaniki ucha (np. nagromadzonej woskowiny, płynu w jamie bębenkowej czy uszkodzonej błony bębenkowej), często wystarcza leczenie miejscowe lub zabieg: usunięcie woskowiny, drenaż płynu czy tympanoplastyka, czyli rekonstrukcja błony bębenkowej.
W przypadku nagłej, niewyjaśnionej utraty słuchu kluczowy jest czas. Standardem są glikokortykosteroidy podawane doustnie lub bezpośrednio do ucha środkowego, aby zmniejszyć obrzęk i stan zapalny w obrębie ucha wewnętrznego. Największe szanse na poprawę są wtedy, gdy leczenie zostanie wdrożone jak najszybciej.
Gdy ubytek ma charakter trwały i odbiorczy (np. w niedosłuchu związanym z wiekiem), podstawą są aparaty słuchowe, które wzmacniają dźwięki i poprawiają rozumienie mowy. Przy głębokim niedosłuchu rozważa się implanty ślimakowe lub systemy zakotwiczone w kości.
Źródła:
https://www.cdc.gov/niosh/topics/noise/reducenoiseexposure/regsguidance.html.
http://112.2.34.14:9095/contents/evaluation-of-hearing-loss-in-adults/print
