Spis treści:
- Historia oftalmoskopii
- Kiedy wykonuje się badanie dna oka?
- Jak przebiega badanie dna oka?
- Co zrobić przed badaniem dna oka?
- Jakie są przeciwskazania do badania dna oka?
- Ile trwa badanie dna oka?
Historia oftalmoskopii
Zanim zajrzenie do wnętrza oka stało się rutynowym elementem badania lekarskiego, przez długi czas pozostawało raczej ideą niż realną możliwością. Przełom nastąpił w połowie XIX wieku, kiedy Hermann von Helmholtz skonstruował pierwsze urządzenie pozwalające zobaczyć dno oka u żywego pacjenta. Co ciekawe, dokonał tego jeszcze przed wynalezieniem żarówki - wykorzystując światło świecy, układ soczewek i sprytnie ustawione tafle szkła, które kierowały światło do wnętrza oka i jednocześnie umożliwiały obserwację. To rozwiązanie, choć dziś wydaje się proste, otworzyło zupełnie nowy rozdział w diagnostyce.
Od tego momentu rozwój był bardzo dynamiczny, kolejne modyfikacje udoskonalały konstrukcję, zmieniały źródła światła i poprawiały jakość obrazu. Dzięki temu lekarze po raz pierwszy mogli "na żywo" obserwować zmiany chorobowe, które wcześniej pozostawały niewidoczne. Z czasem badanie dna oka (nazywane także oftalmoskopią) zaczęło odgrywać coraz większą rolę nie tylko w okulistyce, ale także w neurologii i medycynie ogólnej.
Zobacz również:
Kiedy wykonuje się badanie dna oka?
Badanie dna oka wykonuje się nie tylko wtedy, gdy coś zaczyna się dziać ze wzrokiem. W wielu przypadkach ma ono charakter profilaktyczny: zaleca się, aby osoby przed 40 r.ż.. wykonywały je co 3 lata, między 40 a 50 r.ż. co 2 lata, a po 50 r.ż - raz w roku.
Oftalmoskopię wykonuje się także gdy pojawią się nagłe dolegliwości ze strony oczu, takie jak pogorszenie ostrości widzenia, mroczki czy błyski, ale także w sytuacjach mniej oczywistych, np. przy przewlekłych bólach głowy, zaburzeniach równowagi czy podejrzeniu wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
Zmiany widoczne na dnie oka mogą też być jednym z pierwszych sygnałów chorób ogólnoustrojowych lub ich powikłań, dlatego to krótkie badanie często dostarcza informacji wykraczających poza sam narząd wzroku.
Zmiany na dnie oka, wykrywane podczas oftalmoskopii, są kluczowym wskaźnikiem np. cukrzycy, nadciśnienia tętniczego czy nawet schorzeń neurologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy guz mózgu.
Jak przebiega badanie dna oka?
Badanie dna oka można wykonać na kilka sposobów, a wybór metody zależy od tego, co dokładnie lekarz chce ocenić i jakiego obrazu potrzebuje. Zaś przebieg badania zależy od jego typu:
- oftalmoskopia bezpośrednia - to najprostsza forma badania. Lekarz używa niewielkiego urządzenia przypominającego latarkę, które oświetla wnętrze oka i pozwala zobaczyć najważniejsze struktury, takie jak siatkówka czy tarcza nerwu wzrokowego. Badanie jest krótkie, choć momentami może być nieco nieprzyjemne ze względu na intensywne światło, zwłaszcza przy ocenie plamki;
- oftalmoskopia pośrednia - daje szerszy i bardziej przestrzenny obraz dna oka. Lekarz korzysta ze specjalnego źródła światła (często zamocowanego na głowie) oraz dodatkowej soczewki, którą zbliża do oka pacjenta. Dzięki temu może dokładniej obejrzeć także obwodowe części siatkówki. Ta metoda sprawdza się szczególnie wtedy, gdy potrzebna jest bardziej szczegółowa ocena lub badanie w różnych warunkach, np. przy łóżku pacjenta;
- badaniewlampie szczelinowej - umożliwia bardzo dokładną ocenę struktur oka przy dużym powiększeniu i w widzeniu przestrzennym. Dodatkową zaletą jest możliwość wykonania dokumentacji fotograficznej, co ułatwia późniejsze porównywanie wyników. Jasne światło może chwilowo pogorszyć ostrość widzenia, ale efekt ten szybko ustępuje;
- optycznakoherentna tomografia - to już bardziej zaawansowane badanie obrazowe. Choć technicznie różni się od klasycznej oftalmoskopii, pozwala zobaczyć siatkówkę "warstwa po warstwie" z bardzo dużą dokładnością. Jest bezbolesne i nieinwazyjne, a jego największą zaletą jest możliwość wykrywania bardzo wczesnych zmian i monitorowania ich w czasie.
Co zrobić przed badaniem dna oka?
Przygotowanie do badania dna oka nie jest skomplikowane, ale warto wiedzieć, czego się spodziewać, żeby uniknąć niepotrzebnego stresu.
Jak już zostało wspomniane, w trakcie wizyty lekarz często podaje krople rozszerzające źrenice: chociaż pozwalają dokładnie ocenić wnętrze oka, jednocześnie mogą na kilka godzin pogorszyć ostrość widzenia i zwiększyć wrażliwość na światło. Dlatego dobrze mieć przy sobie okulary przeciwsłoneczne, które ułatwią funkcjonowanie po wyjściu z gabinetu.
Warto też wcześniej zaplanować powrót do domu, bo do czasu ustąpienia działania kropli nie powinno się prowadzić samochodu.
Jakie są przeciwskazania do badania dna oka?
Oftalmoskopia jest badaniem bezpiecznym i dobrze tolerowanym, z tego względu nie jest obarczona wieloma działaniami niepożądanymi, ani nie ma do niej wielu przeciwskazań. Najczęściej kończy się na przejściowym pogorszeniu widzenia po kroplach i krótkotrwałym dyskomforcie związanym z samym badaniem. Rzadko zdarzają się sytuacje, które wymagają większej czujności, jeśli po badaniu pojawi się wyraźne zaczerwienienie oka lub niepokojąca wydzielina, lepiej nie ignorować takich sygnałów i skonsultować się z lekarzem.
Ile trwa badanie dna oka?
Samo badanie dna oka jest krótkie, zwykle zajmuje od kilku do kilkunastu minut. Jeśli jednak konieczne jest podanie kropli rozszerzających źrenice, trzeba doliczyć dodatkowy czas na ich działanie, dlatego cała wizyta może się nieco wydłużyć.
Źródła:
https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/abstract/10.1055/s-0043-1763489
