"Utajony" portret
LADA to skrót z jęz. angielskiego (Latent Autoimmune Diabetes in Adults), oznaczający utajoną cukrzycę autoimmunologiczną u dorosłych. Ten typ cukrzycy ujawnia się bowiem dopiero między 35. a 45. rokiem życia, a czasem nawet później. Cecha charakterystyczna? Proces chorobowy podstępnie tli się bez żadnych symptomów przez kilka lat.Pacjent cierpiący na LADA jest zazwyczaj szczupły - jego BMI wynosi poniżej 25, ma idealne pomiary ciśnienia tętniczego krwi i prawidłowe wyniki lipidogramu. W jegorodzinie nikt nie chorował ani nie choruje na cukrzycę typu 2.
Osoba z LADA zaczyna podejrzewać, że coś jej dolega dopiero wtedy, gdy dopadają ją typowe objawy cukrzycowe, tzn. polidypsja, czyli potrzeba picia dużej ilości płynów, poliuria, a więc wydalanie moczu w ilości powyżej 3 litrów na dobę i chudnięcie. Może też mieć skłonność do innych chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza zapaleń tarczycy, takich jak choroba Gravesa-Basedowa czy Hashimoto, kory nadnerczy (choroba Addisona) czy celiakii.U chorych z LADA częściej niż przy innych typach cukrzycy występują neuropatie (tj. odcinkowe uszkodzenia obwodowych nerwów czuciowych i ruchowych), natomiast równie często retinopatia (uszkodzenie naczyń krwionośnych siatkówki oka) oraz nefropatia (uszkodzenie nerek). Skutkiem LADA bywa też miażdżyca tętnic wieńcowych i obwodowych.
Łatwo o pomyłkę
Choroba sprawia duże kłopoty diagnostyczne. Wykazuje bowiem typowe cechy cukrzycy typu 1, ale przebiega pod "maską" cukrzycy typu 2. Przypomnijmy: cukrzyca 1 pojawia się stosunkowo rzadko, za to już w dzieciństwie. Jej przyczyną jest, tak jak w LADA, uszkodzenie komórek beta trzustki, które przestają produkować insulinę. Podawanie z zewnątrz tego hormonu jest jedynym sposobem utrzymania życia.Cukrzyca typu 2 występuje u osób w wieku średnim i starszym. U tych pacjentów insulina jest wytwarzana przez komórki beta, ale w niewystarczającej ilości lub nie działa ona w sposób właściwy. W początkowym stadium choroby zaleca się zmianę diety, ewentualnie stosowanie doustnych leków hipoglikemizujących obniżających stężenie glukozy we krwi.
U chorego z LADA, zgłaszającego się do lekarza z pierwszymi dolegliwościami, komórki beta pracują jeszcze stosunkowo dobrze. Ponieważ trzustka wydziela jeszcze pewne ilości insuliny, a wiek pacjenta dyskwalifikuje podejrzenie cukrzycy typu 1, często zdiagnozowany zostaje jako chory z cukrzycą typu 2. Ma więc zaleconą dietę i leki hipoglikemizujące, które nie przynoszą efektów terapeutycznych.W miarę upływu czasu, co trwa od kilku miesięcy do kilkunastu lat (zwykle jest to około 12 lat), komórki beta trzustki ulegają coraz większej degeneracji i przestają wydzielać insulinę.
Jak ją rozpoznać?
Naukowcy nie są jeszcze pewni, jak należy diagnozować LADA. Zdaniem endokrynologa dr. Spirosa Fourlanosa z australijskiego Royal Melbourne Hospital, do rozpoznania tej choroby wystarczy spełnienie dwóch spośród pięciu kryteriów (wiek poniżej 50 lat, wielomocz, polidypsja, chudnięcie - wskaźnik BMI poniżej 25, dodatkowa choroba autoimmunologiczna) i wykrycie przeciwciał anty-GAD. Są to przeciwciała wytwarzane przez układ odpornościowy przeciwko enzymowi o nazwie dekarboksylaza kwasu glutaminowego.
Pojawiają się one w autoimmunologicznym procesie destrukcji wysp trzustkowych. Inni lekarze uważają natomiast, że badać należy także poziom pozostałych przeciwciał zaangażowanych w niszczenie trzustki, m.in. ICA (ang. islet cell antibodies), które pojawiają się w początkowych okresach cukrzycy, czy IAA (insulin autoantibodies) zwalczających wydzielaną insulinę.
Według międzynarodowego stowarzyszenia Immunology of Diabetes Society, obowiązującym kryterium rozpoznania cukrzycy LADA jest: wiek powyżej 35 lat, obecność przynajmniej jednego z czterech typów przeciwciał i brak konieczności leczenia insuliną przez pierwszych 6 miesięcy od momentu rozpoznania choroby.
Optymalna terapia
U osób cierpiących na cukrzycę typu LADA, a leczonych na cukrzycę typu 2, choroba może ulec przyspieszeniu. Źle dobrane leki - pochodne sulfonylomocznika pobudzają proces autoagresji, zaś zastosowanie metforminy zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej (czyli nagromadzenia kwasu mlekowego w organizmie), prowadzącej do odwodnienia i wstrząsu.Obecnie większość diabetologów uważa, że u pacjenta ze zdiagnozowaną cukrzycą LADA należy od razu włączyć do terapii insulinę, gdyż, bez względu na rodzaj prowadzonej diety, komórki beta trzustki wydzielające ten hormon i tak ulegają w procesie immunoagresji coraz większemu niszczeniu.
Ponadto przypuszcza się, że podawanie chorym insuliny działa ochronnie na trzustkę i zmniejsza poziom wydzielanych przez układ odpornościowy przeciwciał.
Insulinoterapia minimalizuje także ryzyko przewlekłych powikłań związanych z miażdżycą naczyń krwionośnych. Oprócz insulinoterapii stosować należy taką samą dietę jak przy cukrzycy typu 1 i 2. Podstawową zasadą jest unikanie cukrów prostych (np. glukozy, fruktozy) i zastąpienie ich węglowodanami złożonymi, nie powodującymi skoków glukozy.Utrzymywaniu glukozy we krwi na właściwym poziomie sprzyja także umiarkowana aktywność fizyczna. Jadłospis zawsze należy skonsultować z lekarzem.
