Spis treści:
- Stan zapalny - co to jest?
- Opad Biernackiego
- Wady i zalety oznaczania OB
- Inne markery stanu zapalnego
- Jak przebiega badanie na OB?
Stan zapalny - co to jest?
Stan zapalny, czyli zapalenie, to uporządkowany proces, który rozwija się w dowolnej, unaczynionej tkance, pod wpływem czynnika uszkadzającego tkankę. Czynnik ten może być dowolny: fizyczny, chemiczny, biologiczny. Celem zapalenia jest zaalarmowanie sił obronnych i ochrona organizmu. W wyniku rozwijania się tego stanu pojawiają się charakterystyczne objawy: zaczerwienienie, ból, obrzęk, gorączka i zaburzenie funkcji tkanki.
W powstawaniu zapalenia bierze udział wiele komórek krwi i układu odpornościowego, a także niemała liczba substancji chemicznych. Ponieważ komórki odpornościowe muszą dotrzeć do miejsca, w którym znajduje się patogen/uszkodzenie/ognisko choroby, konieczna jest chwilowe zwiększenie przepuszczalności ścianek naczyń krwionośnych oraz napływ większej ilości krwi z komórkami odpornościowymi. Dzięki temu układ odpornościowy ma bezpośrednie szanse dotarcia do miejsca uszkodzenia. To wiąże się z kaskadą reakcji, w których współpracują szczególnie ważne białka ostrej fazy.
Ostra faza to inaczej zapalenie. Białka ostrej fazy to te, które indukują, podtrzymują bądź biorą udział w procesie zapalnym. Dzielimy je na dodatnie i ujemne białka ostrej fazy. Dodatnie zwiększają swoje stężenie podczas zapalenia, stężenie ujemnych białek ostrej fazy wtedy się zmniejsza. Dodatnimi białkami ostrej fazy są, między innymi:
- CRP,
- prokalcytonina,
- ceruloplazmina,
- ferrytyna,
- fibrynogen,
- SAA,
- globuliny (przeciwciała).
Ujemnymi białkami ostrej fazy są przede wszystkim albuminy.
Dodatnie białka ostrej fazy bywają nazywane aglomerynami, ponieważ przyspieszają zlepianie się erytrocytów, co w obniżonej temperaturze (np. w temperaturze probówki z krwią) powoduje opadanie krwinek na dno probówki. Reakcję tę hamują z kolei albuminy.
Opad Biernackiego
Opad lub Odczyn Biernackiego to wartość pomiaru szybkości opadania krwinek czerwonych w jednostce czasu, najczęściej w ciągu 1 godziny. Wartości referencyjne przedstawiają się następująco:
- dla mężczyzn: 3 - 15 mm/h
- dla kobiet: 1 - 10 mm/h
- po 65. rż. - dla obojga płci: poniżej 20 mm/h .
Prędkość opadania krwinek czerwonych zależna jest od :
- liczby erytrocytów we krwi,
- ilości niektórych białek osocza (albuminy, globuliny),
- obecności dodatnich białek ostrej fazy,
- potencjalnej ciąży.
Zasada oznaczania OB opiera się na pobraniu krwi na cytrynian sodu lub wersenian potasu, następnie odczekaniu godziny i ocenie czasu opadania w kapilarnej probówce z miarką. Przyspieszenie opadania krwinek czerwonych wiąże się ze zwiększeniem wartości OB. OB wzrasta, kiedy:
- mamy za mało czynników hamujących aglomeryny (za mało albumin),
- mamy za dużo czynników, przyspieszających opadanie (za dużo białek ostrej fazy),
- mamy zbyt mało erytrocytów - erytrocyty opadają szybciej, kiedy jest ich mało, ze względu na fakt, że nawet normalna ilość czynników aglomerujących wystarczy, aby zlepić ich niewielką ilość,
- jesteśmy w ciąży, zwłaszcza początkowych 10. tygodniach.
Zwiększonego OB można zatem oczekiwać w:
- zakażeniach i infekcjach,
- chorobach autoimmunologicznych,
- nowotworach,
- zawałach,
- zatruciach,
- urazach,
- przeforsowaniu,
- anemii,
- chorobach (np. nerek, tarczycy itd.),
- defektach i chorobach, związanych z białkami osocza,
- ciąży i połogu,
- przebiegu miesiączki
- i wielu innych przypadkach.
Wady i zalety oznaczania OB
Największą zaletą OB jest fakt, iż - z pominięciem stanów fizjologicznych, takich jak ciąża, połóg i miesiączka - jego podwyższona wartość zawsze jest oznaką choroby lub urazu. To czyni z OB ogólny marker stanu zapalnego.
Największą wadą OB jest fakt, iż jest to nieprecyzyjne oznaczenie. Podwyższenie OB świadczy o wielu przyczynach, wymienionych wyżej, niestety - nie precyzuje ich w żaden sposób. Nie mamy żadnych przedziałów wartości, granic, przy których należy spodziewać się, że to jedna lub druga choroba. Prędkość opadania krwinek czerwonych może korelować i zwiększać się wraz ze wzrostem powagi stanu pacjenta, ale nie jest to żaden pewnik.
Pewnym za to jest, iż każde, niefizjologicznie podniesione OB, należy skonsultować z lekarzem w poszukiwaniu przyczyny.
Inne markery stanu zapalnego
W obliczu nieprezycyjności OB, klinicyści coraz częściej rezygnują z jego oznaczania, zastępując je bardziej precyzyjnymi markerami zapalenia i uszkodzenia tkanek. I tak, na przykład, w powszechnym użyciu jest CRP - C - reactive protein i prokalcytonina. W przypadku objawów, które skoncentrowane są w konkretnych obszarach, np. ból klatki piersiowej, ból kolana, ból brzucha itd, przeprowadza się dodatkowe badania, pozwalające uściślić, skąd dokładnie pochodzi stan zapalny i co powoduje jego narastanie. Lekarz nigdy nie opiera się wyłącznie na wynikach markerów stanu zapalnego, stawiając diagnozę i prowadząc leczenie.
Jak przebiega badanie na OB?
Do badania nie trzeba być na czczo. Krew pobiera się z żyły łokciowej na probówkę z wersenianem potasu lub cytrynianem sodowym, wystarczy niewielka ilość. Badanie wykonywane jest tego samego dnia i wyników można spodziewać się tego samego lub następnego dnia. Przy oznaczaniu OB warto pamiętać o innych, przydatnych w ocenie stanu zdrowia badaniach, np. CRP, morfologii itp.
Źródła:
https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/103910,odczyn-biernackiego-ob-szybkosc-opadania-krwinek-czerwonych
Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
CZYTAJ TAKŻE:
Minął termin ważności skierowania? W tej sytuacji musisz zrobić jedną rzecz
Do tych specjalistów nie potrzebujesz skierowania. Wystarczy się zapisać
Ważny wskaźnik we krwi. Wykrywa stany zapalne, ostrzega przed zawałem i udarem
