Spis treści:
- Co to jest cukrzyca?
- Czym różni się cukrzyca typu 1 i 2?
- Stopa cukrzycowa - co to jest?
- Cukrzyca typu 2 - cel leczenia
- Zalecenia dietetyczne w cukrzycy typu 2
- Co można jeść/pić przy cukrzycy typu 2:
- Czego nie można jeść/pić przy cukrzycy typu 2
Co to jest cukrzyca?
Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym stężeniem glukozy we krwi). Hiperglikemia natomiast wynika z defektu produkcji lub działania insuliny wydzielanej przez komórki B trzustki. Przewlekła cukrzyca wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem oraz niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, serca, i naczyń krwionośnych.
Typy cukrzycy:
- Cukrzyca typu 1 - całkowity niedobór insuliny
- Cukrzyca typ 2 - niedobór insuliny i/lub insulinooporność
Czym różni się cukrzyca typu 1 i 2?
W cukrzycy typu 1 dochodzi do uszkodzenia komórek β trzustki, które odpowiadają za wytwarzanie insuliny. W rezultacie dochodzi do niedoboru insuliny, co uniemożliwia prawidłowy metabolizm cukrów. Natomiast w przypadku cukrzycy typu 2 produkcja insuliny zostaje zmniejszona, a także komórki ciała stają się oporne na działanie tego hormonu. To powoduje znaczące zaburzenia w procesie przemiany węglowodanów.
Objawy cukrzycy, otwiera się w nowym oknie typu 1:
- wzmożone pragnienie
- wzmożone oddawanie moczu
- utrata masy ciała
- zmęczenie
- zaburzenia widzenia
- wzmożona podatność na infekcje
- nudności i wymioty
Objawy cukrzycy typu 2:
- wzmożone pragnienie
- wzmożone oddawanie moczu
- wzmożony głód
- przybieranie na wadze
- wahania nastroju
- zmęczenie
- zaburzenia widzenia
- powolne gojenie się ran
Objawy skórne w cukrzycy typu 2:
- Osoby z cukrzycą są bardziej podatne na suchość skóry, co może prowadzić do pęknięć, łuszczenia się i swędzenia.
- Zmiany w poziomach cukru we krwi mogą osłabiać zdolność organizmu do zwalczania infekcji. Może to prowadzić do łatwiejszego powstawania infekcji skórnych, takich jak grzybica, zapalenie mieszków włosowych czy infekcje bakteryjne.
- Wysoki poziom cukru we krwi może opóźniać proces gojenia się ran. Nawet drobne skaleczenia lub otarcia mogą potrzebować więcej czasu na wygojenie.
- Cukrzyca może prowadzić do zmian w pigmentacji skóry, takich jak ciemniejsze plamy (hiperpigmentacja) lub jaśniejsze obszary (hipopigmentacja).
- Suche, swędzące plamy.
- Acanthosis nigricans: jest to stan, w którym skóra staje się ciemniejsza i grubiejsza w okolicy karku, pach i innych obszarów. Może to być oznaką insulinooporności, która często towarzyszy cukrzycy typu 2.
- Wysypka candida. Osoby z cukrzycą są bardziej narażone na infekcje grzybicze, takie jak drożdżyca (infekcja Candida). Wysypka może występować w obszarach wilgotnych, takich jak pachy, pachwiny i obszar pod piersiami.
Zobacz również:
Stopa cukrzycowa - co to jest?
Jednym z poważniejszych powikłań cukrzycy występującym zarówno u pacjentów z cukrzycą typu 1, jak i typu 2. jest tzw. stopa cukrzycowa (zespół stopy cukrzycowej). Charakteryzuje się ona owrzodzeniem, czyli płytkim lub głębokim przerwaniem ciągłości skóry, zazwyczaj lokalizowanym na części podeszwowej lub grzbietowej stopy. Rozpoznanie i leczenie stopy cukrzycowej są niezwykle istotne w celu uniknięcia poważnych konsekwencji, takich jak zakażenia, które mogą prowadzić nawet do amputacji. Pacjenci z cukrzycą powinni regularnie kontrolować stopy, dbać o higienę, unikać niewłaściwego obuwia i unikać sytuacji, które mogą prowadzić do urazów stóp.
Zobacz również:
Cukrzyca typu 2 - cel leczenia
Cukrzycę typu 2 określa się jako chorobę cywilizacyjną, która rozwija się głównie w wyniku czynników środowiskowych. Jest ona klasyfikowana jako choroba metaboliczna, stanowiąc powszechny problem społeczny. W trakcie jej rozwoju obserwuje się podniesione poziomy glukozy we krwi, co określane jest jako hiperglikemia. Na jej rozwój mają wpływ m.in. nieodpowiedni styl życia, w tym spożywanie w dużej ilości przetworzonej żywności, cukru, tłuszczów trans, czy różnego rodzaju używek. Dlatego przy cukrzycy typu 2, w powrocie do zdrowia dieta pełni ogromną rolę. Jej głównym zadaniem jest:
- wyrównanie stężenia glukozy we krwi
- redukcja ryzyka rozwoju ostrych i przewlekłych powikłań cukrzycy
Właściwie skomponowana dieta powinna również korzystanie wpływać na masę ciała, gospodarkę lipidową oraz ciśnienie tętnicze.
Cukrzycy typu 2 często towarzyszy otyłość. Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej przyczynia się do zaburzenia działania insuliny i insulinooporności. Dlatego rolą leczenia dietetycznego jest nie tylko wyrównanie stężenia glukozy we krwi, ale również zmniejszenie masy ciała. Redukcja masy ciała już o 10 procent znacznie poprawia tolerancję glukozy, zmniejsza insulinemię oraz stężenie triglicerydów w surowicy.
- Nieleczona cukrzyca może prowadzić do szeregu powikłań obejmujących wiele narządów. Przykładem jest nefropatia cukrzycowa, charakteryzująca się zaburzeniem pracy kłębuszków nerkowych, co może w konsekwencji spowodować niewydolność nerek. Inną nieprawidłowością spotykaną w tej chorobie jest neuropatia cukrzycowa, u podłożu której leży uszkodzenie nerwów. Pacjent może odczuwać nieprzyjemne uczucie mrowienia stóp, rąk, zmniejszenie wrażliwości na bodźce np. poprzez dotyk czy odczuwanie zmiennych temperatur - naprzemienne odczuwanie zimna lub ciepła - ostrzega Adrian Krzymiński, lekarz POZ. Osoby z cukrzycą nie powinny zapominać także o regularnych wizytach u okulisty, ponieważ może ona atakować także narząd wzroku. Najpoważniejsze konsekwencje związane z cukrzycą, które budzą naszą głęboką obawę ze względu na ich wysoką śmiertelność, to zawał serca oraz udar mózgu - dodaje Krzymiński.
Zobacz również:
Zalecenia dietetyczne w cukrzycy typu 2
Przy cukrzycy zaleca się spożywanie produktów o niskim indeksie glikemicznym ze względu na ich wpływ na poziom cukru we krwi.
Co to jest indeks glikemiczny, otwiera się w nowym oknie?
Indeks glikemiczny (IG) to wskaźnik, który mierzy, jak szybko spożywany węglowodan wpływa na wzrost poziomu glukozy we krwi po posiłku. Produkty o niskim indeksie glikemicznym powodują wolniejsze i bardziej stabilne wzrosty poziomu cukru we krwi, co jest korzystne dla osób z cukrzycą.
Dieta dla cukrzycy typu II powinna uwzględniać indeks glikemiczny produktów. Dzielimy go na trzy kategorie:
- Niski - poniżej 55
- Średni - 56-69
- Wysoki - powyżej 70
Co podwyższa indeks glikemiczny?
- zawartość i skrobi
- wysoki stopień rozdrobnienia produktu
- stopień przetworzenia produktu
- zawartość glukozy i sacharozy
- długość obróbki termicznej
Co obniża indeks glikemiczny
- zawartość błonnika pokarmowego
- obecność tłuszczu, czyli jogurt pełnotłusty będzie miał niższy IG niż ten odtłuszczony
- zawartość białka
- długość przechowywania produktów skrobiowych, czyli np. ziemniaki ugotowane i wystudzone mają niższy IG niż te zjedzone od razu (tworzy się w nim tzw. skrobia oporna)
Węglowodany w diecie dla cukrzycy typu 2:
U osób chorych na cukrzycę typu 2 nie ma jednej, optymalnej ilości zalecanych węglowodanów. Można przyjąć 45-procentowy udział w dziennej wartości energetycznej, natomiast w przypadku osób o bardzo wysokiej aktywności fizycznej można przyjąć 60-procentowy udział. Niski udział (25-45%) można czasowo zastosować u osób, o małej aktywności fizycznej przy współistnieniu innych chorób.
Białka w diecie dla cukrzycy typu 2:
Ogólny udział energii z białka powinien wynosić 15-20% (1-1,5 g/kg m.c./24h). Natomiast w przypadku zastosowania niskoenergetycznej diety u otyłego pacjenta z cukrzycą typu 2 można zwiększyć udział białka do 20-30%, natomiast u chorych z przewlekłą chorobą nerek udział białka zmniejszamy do 0,8-1 g/kg m.c./24h.
Tłuszcze w diecie dla cukrzycy typu 2:
Udział tłuszczu w diecie osób chorych na cukrzyce typu 2 powinien być taki, jak w diecie osób zdrowych i może się wahać od 25-40% dziennej wartości energetycznej. Należy pamiętać, że przy wysokiej podaży tłuszczu szczególnie ważny jest udział poszczególnych tłuszczów:
- nasycone kwasy tłuszczowe - zaleca się udział mniej niż 10% (są to tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, jak masło, smalec, tłuste mięsa);
- jednonienasycone kwasy tłuszczowe powinny stanowić ok. 20% dziennej wartości energetycznej (oliwa z oliwek, olej rzepakowy, sezam, migdały, orzechy, awokado);
- wielonienasycone kwasy tłuszczowe - zaleca się ok. 6-10% (tłuste ryby, len, olej rzepakowy, sezam, orzechy włoskie);
- ogranicza się spożywanie izomerów trans.
Co można jeść/pić przy cukrzycy typu 2:
- produkty pełnoziarniste, bogate w błonnik: grube kasze, makaron z mąki razowej, ryż niełuskany, gruboziarniste kasze;
- wszystkie warzywa;
- warzywa strączkowe: ciecierzyca, fasola, soczewica i groch są bogate w białko i błonnik, co może pomóc w utrzymaniu stabilnego poziomu cukru we krwi;
- owoce o niskim indeksie glikemicznym: niskokaloryczne owoce, takie jak jagody, maliny, truskawki, jabłka i cytrusy;
- zdrowe tłuszcze takie jak: awokado, orzechy, nasiona chia, oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej lniany);
- ryby, takie jak łosoś, makrela, sardynki, zawierają zdrowe tłuszcze omega-3;
- napoje bez cukru, takie jak zielona herbata, czarna herbata i napary ziołowe;
- picie wody jest niezwykle ważne dla utrzymania nawodnienia i ogólnego zdrowia;
- z nabiału zaleca się kefiry, jogurty naturalne, maślankę oraz produkty mleczne bez dodatku cukru, chude sery;
- posiłki należy spożywać w małej objętości, regularnie 4-5 razy dziennie;
- białko niskotłuszczowe: drób bez skóry, ryby, jaja, chude mięso i tofu to źródła białka, które można włączyć do diety;
Czego nie można jeść/pić przy cukrzycy typu 2
- białego pieczywa i produktów mącznych;
- wyrobów cukierniczych typu ciasta, ciasteczka, słodkich deserów;
- przetworów owocowych typu dżemy, konfitury, marmolady;
- słodzonych napojów, w tym napojów gazowanych, soków owocowych i inne słodzonych napojów, które zawierają dużo cukru
- cukrów dodanych, w tym cukru stołowego, syropów kukurydzianych i miodu;
- przetworzonych przekąsek, które mogą zawierać dużo cukru, soli i tłuszczu trans np. chipsy, krakersy, ciastka i słodycze;
- żywności bogatej w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans, takiej jak smażone jedzenie, fast food, tłuste mięsa i pełne tłuszczu produkty mleczne;
- owocowych koncentratów i suszonych owoców: zawierają one skoncentrowane ilości cukru i mogą prowadzić do wzrostu poziomu cukru we krwi;
- alkoholu.
Przy cukrzycy typu 2 oprócz tego, co jemy, ważne jest w jaki sposób przyrządzamy potrawy. Potrawy mięsne zaleca się gotować lub piec w żaroodpornym naczyniu, bez obróbki termicznej, w folii lub rękawie foliowym. Należy unikać smażenia na maśle, czy dużej ilości tłuszczu. Do potraw należy stosować olej rzepakowy lub oliwę z oliwek, pozostałe oleje należy stosować wyłącznie na surowo. Większość warzyw powinno się spożywać na surowo. Do warzyw gotowanych najlepiej dodać niewielką ilość jogurtu naturalnego, oliwy z oliwek, posypać siemieniem lnianym. Sól powinno zastąpić się ziołami. Produkty typu makaron, kasza, czy ryż gotujemy do al-dente. Nie rozgotowujemy.
Zobacz również:
Warto pamiętać, że dietoterapia przy cukrzycy typu 2 polega na stosowaniu produktów o dużej wartości odżywczej, niskiej wartości energetycznej i niskim indeksie glikemicznym. Jedną z najskuteczniejszych, rekomendowanych diet w leczeniu cukrzycy jest dieta śródziemnomorska, która rok za rokiem wygrywa rankingi najzdrowszych diet. Dieta ta charakteryzuje się:
- spożywaniem dużych ilości warzyw i owoców
- zdrowymi tłuszczami, w tym głownie oliwy z oliwek
- pełnoziarnistymi produktami
- spożywaniem ryb
- dużą ilością roślin strączkowych
- umiarkowaną ilością produktów mlecznych
- znikomym spożywaniem mięsa czerwonego i produktów mięsnych
Przykładowy jadłospis dla cukrzyka
Dzień 1
Śniadanie: szakszuka
II śniadanie: sałatka z gotowanym kurczakiem (sałata lodowa, pomidor, orzech włoski)
Obiad: Pieczony dorsz, otwiera się w nowym oknie z warzywami (papryką, szpinakiem, brokułem)
Podwieczorek: Kefir z borówkami
Kolacja: Krem ze szparagów
Dzień 2
Śniadanie: bułka graham z pastą rybno-twarogową i warzywami
II śniadanie: jaglanka na mleku kokosowym z borówkami
Obiad: gulasz drobiowy z kaszą gryczaną i warzywami
Podwieczorek: jogurt naturalny z malinami
Kolacja: leczo z brązowym ryżem
Dzień 3
Śniadanie: owsianka z malinami i borówkami
II śniadanie: kanapki z hummusem
Obiad: makaron z kurczakiem i szpinakiem
Podwieczorek: serek wiejski
Kolacja: zupa krem z cukinii z fetą
Literatura:
Dietetyka kliniczna/Żywienie w cukrzycy - redakcja naukowa Marian Grzymisławski
CZYTAJ TAKŻE:
Wysoki cukier możesz rozpoznać bez pomiaru. Zdradza go sześć objawów
