Spis treści:
- Czym jest ADHD?
- ADHD u dzieci - objawy
- Objawy ADHD u dorosłych
- Diagnostyka ADHD u dorosłych - koszty i przebieg
- Po co dorosłym diagnoza ADHD? Co robić po diagnozie?
Czym jest ADHD?
ADHD to skrót od angielskiego "attention deficit hyperactivity disorder", co oznacza "zespół nadpobudliwości psychoruchowej z brakiem koncentracji uwagi", a dosłownie "zaburzenie deficytu uwagi i nadaktywności". Wszystkie te nazwy charakteryzują dość dobrze istotę tego zaburzenia: trudności z koncentracją i utrzymaniem uwagi oraz nadaktywność układu nerwowego. ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że na jego powstanie ma wpływ nieprawidłowy rozwój/ nieprzystosowanie układu nerwowego.
Chociaż jest to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznych wśród dzieci i młodzieży, przyczyna jego powstania nie jest do tej pory znana. W samych Stanach Zjednoczonych w 2022 roku zdiagnozowano wśród dzieci i młodzieży 7 milionów przypadków ADHD. ADHD nie dotyczy jednak wyłącznie dzieci. Obecnie coraz więcej dorosłych zostaje zdiagnozowanych w tym kierunku, dlatego warto przyjrzeć się, czym różni się ADHD u dzieci i dorosłych.
ADHD u dzieci - objawy
Dzieci z ADHD mogą zostać zdiagnozowane dopiero w wieku szkolnym, między 6. a 12. rokiem życia, jednak istnieje szereg przesłanek i objawów, które już wcześniej mogą sugerować ADHD u dziecka. Są to:
- brak umiejętności skupiania się na jednej zabawie,
- przyspieszony lub opóźniony rozwój mowy,
- nadaktywność ruchowa,
- problemy z czynnościami fizjologicznymi i zaspokajaniem potrzeb, np. ze snem, z jedzeniem,
- awersja do przytulania i czułości,
- nieuczenie się na własnych błędach.
W wieku szkolnym dzieci z ADHD:
- mają trudności z przestrzeganiem zasad panujących w klasie (siedzenie przy stoliku, siedzenie prosto na krzesełku, pisanie w zeszycie itp.),
- mają trudności ze skupieniem się na nauce,
- czują ciągłą potrzebę stymulacji i poruszania się,
- nie potrafią czekać na swoją kolej,
- wykazują czasem zachowania agresywne wobec rówieśników,
- nie kontrolują swojej motywacji, zachowań i emocji,
- mają trudności z zapamiętywaniem i przyjmowaniem informacji.
Objawy ADHD u dorosłych
Podstawą zdiagnozowania ADHD u dorosłych, może, choć nie musi być historia objawów ADHD w dzieciństwie, jednak wiele osób, w tym zwłaszcza kobiet, została wychowana w sposób, który je maskował/ Po latach okazać się może że grzeczna i doskonale dostosowana do środowiska osoba, też ma objawy świadczące o ADHD.
W wieku dorosłym sygnałem świadczącym o problemie może być: chwiejność emocjonalna, wybuchowy temperament, niska odporność na stres, brak organizacji, impulsywność. Powinny występować co najmniej dwie z tych pięciu cech, by podejrzewać ADHD. Ponadto, podobnie jak u dzieci, powinny występować regularne problemy ze skupieniem i uwagą oraz nadpobudliwość ruchowa.
ADHD przyjmuje u dorosłych postać niecierpliwości, chwiejności emocjonalnej, impulsywnych zachowań i problemów z pamięcią. Dorośli z ADHD mogą częściej przerywać wypowiedzi innych, potrzebować większej stymulacji ruchowej i częściej zmieniać temat. Mogą często gubić rzeczy, nie przewidywać konsekwencji swoich zachowań i lekceważyć własne bezpieczeństwo. Często u osób dorosłych z ADHD współwystępują inne zaburzenia psychiczne, np. depresja, choroba afektywna dwubiegunowa czy zaburzenia lękowe.
Już samo usłyszenie diagnozy ADHD w dorosłym życiu może okazać się uwalniające. Pomaga lepiej zrozumieć swoje dotychczasowe trudności i podjąć kroki terapeutyczne, by sobie pomóc.
Diagnostyka ADHD u dorosłych - koszty i przebieg
Na początek przykra informacja: diagnostyka ADHD na NFZ jest praktycznie niemożliwa. Polski system ochrony zdrowia nie jest przygotowany na lawinowo rosnącą liczbę przypadków zaburzeń psychicznych i obecnie dostanie się do psychologa lub psychiatry w ramach kontraktu z NFZ jest bardzo utrudnione. Dlatego osoba zainteresowana diagnozą ADHD powinna przygotować się na wydatki, związane z koniecznością opłacenia prywatnych wizyt u psychologów i psychiatry.
Diagnoza ADHD u dorosłego odbywa się w trzech krokach:
- rozmowa z psychologiem i ewaluacja przez niego,
- przeprowadzeniu testów psychologicznych, specjalnie przygotowanych do diagnozy ADHD,
- wizyta u lekarza psychiatry, potwierdzająca rozpoznanie.
Pierwsze dwa kroki przeprowadzane są przez psychologa, ale ostatecznie rozpoznanie stawia na wizycie lekarz psychiatra.
W pierwszym kroku psycholog zbiera wywiad od pacjenta, padają pytania o przeszłość pacjenta i dolegliwości, jakich obecnie doświadcza. W kolejnym kroku psycholog przeprowadza specjalny test, często jest to tzw. test DIVA - 5. Dzięki niemu może ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia ADHD u pacjenta. W ostatnim kroku pacjent odbywa spotkanie z psychiatrą, który decyduje o postawieniu ostatecznej diagnozy.
Na diagnozę ADHD nie potrzeba skierowania, jednak należy przygotować się na kilka spotkań z psychologiem i co najmniej jedno z psychiatrą, które trzeba sfinansować z własnej kieszeni, co będzie kosztować najprawdopodobniej kilkaset złotych. Sam udział w teście typu DIVA-5 kosztuje kolejne kilkaset złotych. Pełna diagnostyka powinna kosztować około tysiąca - tysiąca kilkuset złotych.
Po co dorosłym diagnoza ADHD? Co robić po diagnozie?
Dla wielu dorosłych z ADHD diagnoza to poczucie ulgi - po części wiemy, czemu jesteśmy tacy, jacy jesteśmy i to przynosi poczucie spokoju. Zdiagnozowani dorośli mają trzy możliwości: farmakoterapię, psychoterapię i własną pracę nad sobą. Specjaliści podkreślają, że najskuteczniejsze w łagodzeniu uciążliwych symptomów ADHD u dorosłych będzie połączenie tych trzech ścieżek. Leki mogą poprawić koncentrację, a terapia psychologiczna, zwłaszcza poznawczo-behawioralna, pomaga wypracować strategie radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. To wszystko może prowadzić do poprawy jakości życia - lepszej organizacji, mniejszej frustracji i większej kontroli nad impulsywnością czy prokrastynacją. Leczeniem farmakologicznym pokieruje w tym przypadku psychiatra, a terapią - psycholog.
Tymczasem już samo otrzymanie diagnozy może okazać się uwalniające i pomocne w wielu aspektach życia. Przede wszystkim daje lepsze zrozumienie siebie i swoich trudności, uświadamiając, że problemy z organizacją, koncentracją czy zarządzaniem czasem nie wynikają z lenistwa, ale z funkcjonowania mózgu. Dzięki temu można przestać się obwiniać i skupić na skutecznych rozwiązaniach.
Diagnoza może również ułatwić funkcjonowanie w pracy i edukacji. W niektórych przypadkach daje możliwość uzyskania dostosowań w miejscu pracy, takich jak elastyczne godziny czy pomoc w organizacji zadań. Jeśli ktoś studiuje, może liczyć na wsparcie w nauce, np. wydłużony czas na egzaminy czy dodatkowe narzędzia ułatwiające przyswajanie wiedzy.
Nie bez znaczenia jest też wpływ na relacje z innymi. Świadomość ADHD pozwala lepiej komunikować swoje potrzeby i unikać nieporozumień. Dzięki temu relacje z bliskimi, partnerem czy współpracownikami mogą stać się łatwiejsze i bardziej satysfakcjonujące.
Ostatecznie diagnoza pomaga budować strategie radzenia sobie z codziennością. Można nauczyć się technik zarządzania czasem, organizacji i koncentracji, a także lepiej kontrolować finanse i obowiązki domowe. To wszystko sprawia, że życie staje się prostsze i mniej stresujące.
Źródła:
https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/attention-deficit-hyperactivity-disorder-adhd
https://www.cdc.gov/adhd/data/index.html
https://blog.crp.wroclaw.pl/adhd-u-doroslych-objawy-diagnoza-i-leczenie
CZYTAJ TAKŻE:
Ich książkę o ADHD przeczytały miliony ludzi na świecie. "Jesteśmy razem dzięki diagnozie"
Jest psychologiem i ma ADHD. Mówi prawdę o "modzie na ADHD"
10 rzeczy, które rozwijają inteligencję. Numer 7 to dla niektórych duże zaskoczenie
