Spis treści:
- Czym jest cholesterol?
- Czy wysoki cholesterol jest groźny?
- Tak powstaje cholesterol w organizmie
- Sposób na obniżenie cholesterolu
- Badanie poziomu cholesterolu
Czym jest cholesterol?
Cholesterol to jednocześnie lipid (tłuszcz), steroid (-ster) i alkohol (-ol). Występuje w błonach komórkowych wszystkich naszych komórek, stabilizując i wzmacniając ich struktury. Jest prekursorem kwasów żółciowych i hormonów steroidowych - oznacza to, że jest niezbędny w organizmie człowieka. Potocznie, cholesterol oznacza również lipoproteiny (związki białkowo - tłuszczowe), krążące z osoczem krwi, w których skład wchodzi również sam cholesterol sensu stricte. Lipoproteiny te dzielimy na cholesterol HDL, tj. lipoproteiny o wysokiej gęstości, i cholesterol nie - HDL - lipoproteiny o niskiej gęstości. Lipoproteiny te są formą transportową cholesterolu.
HDL i nie - HDL to kategorie nadrzędne, należy jednak także zwrócić uwagę na to, co wchodzi w skład nie - HDL:
- frakcja LDL, powszechnie znana jako "zły" cholesterol - ta, której wzrost skorelowany jest ze wzrostem ryzyka chorób sercowo naczyniowych (np. zator, udar, zawał serca, niewydolność żylna),
- inne lipidy i ich pozostałości w krwiobiegu: VLDL, IDL, chylomikrony, remnanty oraz lipoproteina A.
W ostatnich latach okazało się, że sam pomiar LDL jako wskaźnika miażdżycy nie wystarczy, aby w pełni ocenić ryzyko chorób sercowo - naczyniowych. Z tego powodu utworzono kategorię nie - HDL, którą wylicza się po odjęciu HDL od cholesterolu całkowitego. Wykazano, że cząsteczki te pełnią rolę w rozwoju miażdżycy, co skorelowane jest ze wzrostem ryzyka chorób krążenia i serca. Wszystkie te frakcje ocenia się w badaniu lipidogramu, w którym oznacza się: cholesterol całkowity, cholesterol HDL, nie - HDL oraz wyszczególniony LDL i trójglicerydy.
Czy wysoki cholesterol jest groźny?
Badanie NATPOL PLUS w 2011 roku wykazało, że hipercholesterolemia (za wysoki poziom cholesterolu) występuje w polskiej populacji aż u 61% osób dorosłych. W badaniu lipidogramu w 2015 roku za wysokie stężenia frakcji LDL stwierdzono u 60 proc. pacjentów POZ. Zatem dlaczego ludzie Ci nie umierają w konsekwencji chorób układu krążenia? I czy w takim razie powinniśmy się w ogóle przejmować cholesterolem?
Na oba pytania jest jedna odpowiedź: hipercholesterolemia zabija po cichu. Poziom cholesterolu wzrasta latami, powoli, a blaszka miażdżycowa odkłada się bez charakterystycznych objawów. Do niewydolności żylnej czy oderwania blaszki miażdżycowej i zatoru nie dochodzi od razu. Dlatego możemy całe lata chodzić z tykającą bombą w środku, nie zdając sobie sprawy z powagi sytuacji.
Jakie są normy (wartości referencyjne) cholesterolu?
Obecnie wartości referencyjne, aktualizowane na bieżąco na podstawie rekomendacji różnych zespołów i stowarzyszeń klinicystów, kształtują się następująco:
- cholesterol całkowity (TC): poniżej 190 mg/dl
- cholesterol HDL (HDL - C): powyżej 45 dla kobiet i powyżej 40 dla mężczyzn
- cholesterol LDL (LDL - C) (małe ryzyko sercowo - naczyniowe): poniżej 115 mg/dl
- cholesterol nie - HDL (umiarkowane ryzyko serc. - nacz.): poniżej 130 mg/dl
Tak powstaje cholesterol w organizmie
Pula cholesterolu w organizmie człowieka pochodzi ze źródeł egzogennych (z pokarmu) oraz z endogennej syntezy. Cholesterol egzogenny pochodzi z diety, głównie mięsa, jajek i produktów bogatych w tłuszcze. Dalsze losy cholesterolu w jelicie zależne są od wydzielania soli kwasów żółciowych, które potrzebne są do jego wchłaniania z jelit do krwiobiegu.
Synteza wewnątrz organizmu człowieka odbywa się we wszystkich komórkach, ale głównie w wątrobie, jelicie i w niewielkim procencie - w skórze. Cholesterol powstaje z kwasów tłuszczowych. Kluczowym enzymem w syntezie cholesterolu jest HMG - CoA. CoA, czyli koenzym A, powstaje m. in. na drodze glikolizy. Glikoliza jest szlakiem metabolizmu cukrów, a dokładniej - glukozy. Dlatego, choć nie wydaje się to oczywiste na pierwszy rzut oka, cholesterol może powstawać z glukozy. Oznacza to, że nadmierne spożycie cukrów prowadzi do syntezy cholesterolu. W ten sposób z diety wysokowęglowodanowej uzyskujemy cholesterol.
Z dietetycznego punktu widzenia istotne zatem jest nie tylko to, ile cholesterolu spożywamy bezpośrednio, ale także ile spożywamy cukrów, które mają potencjał do przemiany w cholesterol. Podobnie dzieje się z kwasami tłuszczowymi i trójglicerydami, które mogą powstawać na drodze wykorzystania acetylo - koenzymu A, pochodzącego z przemian glukozy. Dlatego aby utrzymać w ryzach swój poziom lipidów, w tym cholesterolu, należy pilnować nie tylko spożycia tłuszczów, ale także cukrów.
Sposób na obniżenie cholesterolu
Sądzę, że możemy się zgodzić, że wysoki poziom cholesterolu nie jest dla nas pożądany, dlatego dobrze wiedzieć, w jaki sposób możemy go obniżyć.
Aktywność fizyczna - ruch i ćwiczenia spalają tłuszcze oraz cukry jako materiał energetyczny, służący do uzyskania wysokoenergetycznego związku ATP; w rezultacie tego mniej cholesterolu gromadzi się w osoczu i część zmagazynowanego cholesterolu ulega zużyciu.
Dieta - powyżej wyjaśniliśmy sobie, że cholesterol może pochodzić zarówno z wysokotłuszczowego jak i wysokowęglowodanowego pokarmu; należy ograniczać spożycie cukrów, zwłaszcza cukrów prostych i pokarmów bogatych w tłuszcze.
Statyny i inne leki - leki, działające na obniżenie poziomu cholesterolu, dostępne są po rozpoznaniu dyslipidemii przez lekarza i przepisaniu ich na receptę; chorobę może rozpoznać lekarz POZ, który wystawi receptę, zleci badania kontrolne i skieruje do specjalistów, o ile to potrzebne.
Warto również regularnie oznaczać lipidogram, co pozwoli na wczesne wychwycenie zmian w profilu lipidowym i podjęcie działań.
Badanie poziomu cholesterolu
Zwykle nie oznacza się samego stężenia cholesterolu, badanie to wchodzi w skład profilu lipidowego - lipidogramu, w obrębie którego oznacza się:
- cholesterol całkowity,
- cholesterol HDL,
- cholesterol nie - HDL,
- cholesterol LDL,
- trójglicerydy.
Według najnowszych zaleceń nie jest konieczne oznaczanie lipidogramu na czczo, jednak warto oznaczyć go po kilkunastogodzinnym poście, razem ze stężeniem glukozy i insuliny. Krew do oznaczenia pobieramy z żyły łokciowej, a realizacja badania to zwykle 1 dzień.
Oznaczenie lipidogramu może w dłuższej perspektywie uratować życie, pamiętajmy o tym, kiedy wybieramy się na badania. Sama morfologia i mocz to nie wszystko.
Źródła:
- Dembińska - Kieć A., Naskalski J. W., Solnica B. (red.), Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Edra Urban & Partner, Wrocław 2022,
- Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023,
- Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej.
CZYTAJ TAKŻE:Wysoki cholesterol nie boli, ale wysyła sygnały. Są na oku, ustach, stopach
Skuteczne sposoby na obniżenie poziomu cholesterolu
Obniży cholesterol, poprawi pracę mózgu, pomoże schudnąć. Jedz awokado w takiej postaci
