Spis treści:
- Fototoksyczność a fotoalergiczność leków
- Antybiotyki a słońce
- Leki przeciwgrzybicze nie lubią się ze słońcem
- Leki na serce - po których unikać słońca?
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne a ekspozycja na słońce
- Jak unikać polekowych reakcji na światło?
Fototoksyczność a fotoalergiczność leków
Leki mogą wywoływać dwa główne typy reakcji skórnych. Pierwszym z nich jest fototoksyczność, która jest reakcją niezależną od układu immunologicznego, a od dawki przyjętego leku. W jej przebiegu lek bądź jego metabolit odkłada się w obrębie skóry. W niej, pod wpływem promieni UV, może przekształcać się w niestabilny związek chemiczny, który uczestniczy w formacji wolnych rodników. Te ostatnie są przyczyną stresu oksydacyjnego, który jest odpowiedzialny za uszkodzenie komórek i zmiany skórne przypominające często poważne oparzenia słoneczne. Fototoksyczność leku ujawnia się szybko, najczęściej w ciągu kilku minut do kilku godzin, i mija po zaprzestaniu przyjmowania leku.
Drugim typem polekowej reakcji skórnej związanej z ekspozycją na słońce jest fotoalergia. Jest to reakcja nadwrażliwości, która rozwija się z opóźnieniem. Pierwszą jej fazą jest sensytyzacja, w trakcie której cząsteczki leku przyłączają się do obecnych w skórze molekuł (np. białek), w wyniku czego powstaje fotoalergen. Proces ten trwa od siedmiu do 10 dni. Następnie po ekspozycji na słońce dochodzi do reakcji układu odpornościowego w skórze, co prowadzi do pojawienia się zmian przypominających egzemę bądź liszaja płaskiego.
Antybiotyki a słońce
Antybiotyki są bez wątpienia grupą leków najbardziej znaną ze swojej zdolności do wywoływania reakcji na słońce. Najczęściej ich przyczyną są leki z grupy fluorochinolonów (np. ciprofloksacyna), tetracyklin (np. doksycyklina) i sulfonamidów. Zwykle są one przyczyną fototoksycznych reakcji na słońce objawiających się silnym zaczerwienieniem, a czasem również obecnością pęcherzy i pęcherzyków wypełnionych surowiczym płynem. Fluorochinolony mogą dodatkowo wywoływać reakcje fotoalergiczne, które pojawiają się po ok. tygodniu od przyjęcia leku. Objawiają się m.in. zaczerwienieniem, świądem, wysypką w obrębie skóry eksponowanej na światło.
Zobacz również:
Leki przeciwgrzybicze nie lubią się ze słońcem
Kolejną grupą leków, która może wywoływać reakcje skórne na światło, są leki przeciwgrzybicze. Są one stosowane w leczeniu grzybic paznokci, jak i poważniejszych grzybic układowych u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym. Do głównych leków zalicza się tutaj azole (np. itrakonazol, ketokonazol, worykonazol) i gryzeofulwinę. Podobnie jak antybiotyki najczęściej odpowiedzialne są za reakcje fototoksyczne, uwarunkowane odkładaniem się leku bądź jego metabolitu w obrębie skóry. Mogą wywoływać rumień, ból i obecność pęcherzy po ekspozycji na słońce. Gryzeofulwina ponadto może również być przyczyną reakcji o mechanizmie fotoalergicznym.
Leki na serce - po których unikać słońca?
Właściwości uczulające mogą mieć również niektóre leki stosowane w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego. Zalicza się tutaj m.in.:
- amiodaron, wykorzystywany jako lek antyarytmiczny w leczeniu napadu migotania bądź trzepotania przedsionków, migotania komór czy częstoskurczu komorowego;
- atorwastatynę, która jest lekiem obniżającym poziom cholesterolu we krwi, stosowanym m.in. u osób z hiperlipidemią czy po zawale serca;
- diltiazem, stosowany w łagodzeniu objawów przewlekłej dławicy piersiowej;
- niektóre leki moczopędne (np. hydrochlorotiazyd, furosemid) stosowane m.in. w leczeniu ciężkiego nadciśnienia tętniczego czy w przebiegu chorób nerek.
Zdecydowana większość tych leków wywołuje reakcje fototoksyczne objawiające się m.in. rumieniem na skórze i pęcherzami surowiczymi. Hydrochlorotiazyd może dodatkowo być przyczyną wysypki, ponieważ ma właściwości fotoalergizujące.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne a ekspozycja na słońce
Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że powszechnie dostępne i bardzo chętnie stosowane przez nas niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą wywoływać niepożądane reakcje po ekspozycji na promieniowanie UV. Mają one zarówno właściwości fototoksyczne (np. ibuprofen, naproksen, diklofenak czy ketoprofen), jak i fotouczulające (np. celekoksyb, ketoprofen i diklofenak). Z tego powodu leki te należy bardzo ostrożnie stosować w okresach letnich, kiedy natężenie światła jest bardzo intensywne.
Jak unikać polekowych reakcji na światło?
Nie ma metody, która pozwoliłaby z całą pewnością zapobiec skórnym reakcjom polekowym na promieniowanie UV. Istnieje jednak kilka zaleceń, dzięki którym można zmniejszyć ryzyko ich pojawienia się. Po pierwsze w trakcie stosowania leku, który ma właściwości fotouczulające, należy w jak największym stopniu unikać ekspozycji ciała na słońce. Nie powinno się również korzystać z solarium. Dodatkowo warto zadbać o dobrą ochronę skóry odpowiednim ubiorem i kremami z wysokim (minimum 50) filtrem SPF. W razie pojawienia się takiej reakcji należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. Najskuteczniejszą metodą leczenia jest odstawienie leku, który mógł ją wywołać, oczywiście po wcześniejszej konsultacji ze specjalistą.
CZYTAJ TAKŻE:
Częsty błąd popełniany wiosną. Blokuje naturalną syntezę witaminy D
