Spis treści:
- Czym jest osobowość?
- Kiedy kształtuje się osobowość?
- Zaburzenie osobowości
- Osobowość anankastyczna (obsesyjno-kompulsywna)
- Osobowość anankastyczna - z jakimi cechami się wiąże?
- Osobowość anankastyczna - diagnostyka
- Osobowość anankastyczna - czy da się ją leczyć?
Czym jest osobowość?
Trudno przytoczyć jedną uniwersalną definicję tego, czym tak właściwie jest osobowość. W najprostszym ujęciu to zespół względnie stałych cech jednostki, które odpowiadają za jej zachowanie, tożsamość, adaptację, zdolność do przekształcania otoczenia i temperament.
Osobowość wpływa na kształtowanie się więzi i relacji, a także motywuje do podejmowania określonych działań.
Kiedy kształtuje się osobowość?
Według badaczy osobowość zaczyna kształtować się ok. 6 miesiąca życia płodowego, wtedy kiedy formuje się układ limbiczny, czyli struktury, które łącznie biorą udział w regulacji stanów emocjonalnych. Największy jej rozwój przypada na wiek od 2 lat do 18 roku życia. W tym czasie przyjmujemy reakcje i schematy zachowań, które potem zostają z nami na całe życie.
Zaburzenie osobowości
Istnieje kilka teorii dotyczących tego, w jaki sposób dochodzi do zaburzeń osobowości, czyli niekorzystnych zmian w psychice człowieka, rzutujących na zachowania i relacje. Część z nich wspomina o tym, że podłoże patologii leży w budowie układu nerwowego, a inne o nieprawidłowościach w dzieciństwie, czyli podczas kształtowania się osobowości lub wzajemnych oddziaływaniach w rodzinie.
Co ważne, zaburzenia osobowości różnią się znacząco od innych problemów, z którymi mierzy się psychiatria: nie dość, że nie ograniczają się do pojedynczego zdarzenia czy epizodu, to jeszcze wiążą się z niewielkim zakresem sposobów przeżywania różnych sytuacji, co poważnie utrudnia życie towarzyskie, zawodowe i społeczne. Chociaż cechy danej osoby są na ogół głęboko zakorzenione, z pomocą psychoterapii można nad nimi pracować.
Zobacz również:
Osobowość anankastyczna (obsesyjno-kompulsywna)
Jednym ze specyficznych zaburzeń osobowości jest tytułowa: osobowość anankastyczna, inaczej nazywana obesyjno-kompulsywną, którą cechuje sztywność i bezwzględny perfekcjonizm. Rzecz jasna to, że ktoś ceni porządek, postępuje według reguł i solidnie wypełnia swoje obowiązki, nie jest tożsame z tym, że cierpi na zaburzenie osobowości.
Problem pojawia się wtedy, kiedy oddanie pracy zaczyna dominować nad naturalną potrzebą nawiązywania i utrzymywania relacji oraz chęcią odpoczynku. Koncentracja na wykonywanych zadaniach może sprawiać, że dana osoba staje się oceniana jako nieprzystępna i uparta, oraz kurczowo przestrzegająca zasad etycznych i moralnych.
Osobowość anankastyczna - z jakimi cechami się wiąże?
Pacjenci z osobowością obsesyjno-kompulsywną za wszelką cenę nie chcą popełnić błędu, a w ich myśli często bywają natrętne i niechciane. Nadmierna pedanteria, zaniedbywanie przyjemności, pochłonięcie przez szczegóły, według nurtu psychodynamicznego wynikają ze strachu przed oceną ze strony otoczenia, poczuciem winy, niemożności poradzenia sobie z własną złością i stosowania mechanizmów obronnych. Brak swobody i spontaniczności może narażać na ostracyzm społeczny, co z kolei przekłada się na samotność. Takie osoby bardzo często skrywają również emocje, z którymi nie mogą sobie poradzić na swoich bliskich, co czyni je jeszcze trudniejszymi we współżyciu.
Osobowość anankastyczna - diagnostyka
Chociaż zaburzenia osobowości nie są chorobą psychiczną, mogą utrudniać codzienne życie, czyniąc osobę nimi obarczoną nieszczęśliwą. Obsesyjno-kompulsyjne zaburzenie osobowości występuje u ok. 1 do 8 proc. populacji. Osoby z tym zaburzeniem mają skłonność do reakcji lękowych i depresyjnych, jednak dobrze funkcjonują w rolach życiowych i zawodowych wymagających od nich profesjonalnego podejścia, co sprawia, że nie każdy pacjent czuje potrzebę podejmowania leczenia. Jeżeli już tak się zdarzy, punktem wyjścia powinna być precyzyjna diagnoza, zgodna z kryteriami DSM - 5 (klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) lub ICD- 11 (Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych).
Osobowość anankastyczna - czy da się ją leczyć?
Jeżeli ktoś decyduje się na rozpoczęcie psychoterapii, musi wiedzieć, że najprawdopodobniej będzie ona długotrwała. Psychoterapia w przypadku anankastycznego zaburzenia osobowości prowadzona jest najczęściej w nurcie psychodynamicznym lub poznawczo-behawioralnym (CBT). W niektórych przypadkach konieczna jest także konsultacja psychiatryczna i wdrożenie środków farmakologicznych, zwłaszcza kiedy u pacjenta podejrzewa się współistnienie innych zaburzeń m.in.: odżywiania, wypalenia zawodowego, depresji lub lęku.
Źródła:
A. Czernikiewicz, Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych, w: Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, red. M. Jarema, wyd. 2, Warszawa 2016.
P. Gałecki, A. Szulc, Psychiatria, Wrocław 2018.
CZYTAJ TAKŻE:
Coraz więcej Polaków w gabinetach psychiatrów. Z jakimi problemami przychodzą?
Osiem cech, które świadczą o twojej inteligencji. Ile z nich posiadasz?
Po czym poznać, że partner cię zdradza? Sygnały widać w zachowaniu
