Spis treści:
- Czym jest selen i za co odpowiada?
- Selen - skąd czerpać?
- Objawy niedoboru selenu
- Nadmiar selenu
- Kiedy i jak badać poziom selenu?
Czym jest selen i za co odpowiada?
Selen to pierwiastek chemiczny z grupy niemetali, w naturze występuje rzadko - w niektórych glebach i w wodzie. Dzięki swoim właściwościom stanowi niezbędny pierwiastek śladowy z grupy mikroelementów. Mikroelementy to pierwiastki, których nasze organizmy potrzebują w niewielkiej ilości, jednak są nam one niezbędne dla zdrowia i życia.
Selen wchodzi w skład ok. 20 enzymów i białek, a do ich głównych zadań należą:
- ochrona przed zniszczeniem komórek,
- ochrona przed wolnymi rodnikami,
- synteza DNA.
Nasze zapotrzebowanie na selen zależy od wieku. U dorosłych to ok. 55-70 μg na dobę (zależnie od źródła, z którego zaczerpniemy dane). Ponieważ nie jesteśmy w stanie sami wyprodukować sobie selenu, jesteśmy zmuszeni przyjmować go z pożywieniem lub poprzez suplementację.
Selen pełni rozmaite funkcje w organizmie, m.in. wpływa na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy, ochrania komórki przed stresem oksydacyjnym, bierze udział w utrzymaniu zdrowego krążenia, a także utrudnia zlepianie się krwinek czerwonych.
Badania dowodzą, że odpowiednia podaż selenu obniża ryzyko niektórych nowotworów i śmierci w przypadku zachorowania na nie. Ponadto selen pełni rolę w procesach odpornościowych, a także wspomaga utrzymanie zdrowia układu nerwowego i zdrowia psychicznego. Odpowiednia podaż selenu może również pomagać w przebiegu astmy i zmniejszać stany zapalne.
Selen - skąd czerpać?
Uzupełnianie diety w selen może odbywać się na drodze spożywania pokarmów bogatych w selen lub suplementacji tego pierwiastka. Do pożywienia szczególnie bogatego w selen należą:
- mięso i jego przetwory,
- mleko i jego przetwory,
- orzechy brazylijskie,
- warzywa strączkowe,
- ryby,
- owoce morza,
- ziarna zbóż.
Selen dostępny jest również w formie suplementów diety, zarówno jako samodzielny pierwiastek, jak i w składzie tzw. multiwitamin.
Związki selenu są dobrze wchłaniane, przy czym lepiej przyswaja się selen w postaci organicznej niż nieorganicznej. Średnia przyswajalność selenu z diety wynosi ok. 55-65 proc., natomiast wzrasta w niedoborach tego pierwiastka. Pozytywnie na przyswajalność selenu wpływają: witamina A, witamina C i witamina E, a także białko. Negatywny wpływ na przyswajalność ma z kolei dieta bogata w siarkę i obecność metali ciężkich.
Zobacz również:
- Okulary to nie wszystko. Co 6. Polak nie wie, jakie szkła nosiart. sponsorowany
Objawy niedoboru selenu
Gdy ilość selenu spada poniżej krytycznych wartości, nasz organizm może zacząć wykazywać objawy niedoboru selenu. Mogą pojawić się:
- osłabione włosy i paznokcie,
- bóle mięśniowe i kostno-stawowe,
- nudności i wymioty,
- zwyrodnienia narządów i tkanek.
Z niedoboru selenu może wystąpić także choroba Keshan, będąca formą kardiomiopatii (choroby mięśnia sercowego), oraz choroba Kashin-Becka, czyli dystrofia chrząstek stawowych. Szczególnie wysoki potencjał na zachorowanie na te choroby mają mieszkańcy Chin, ponieważ ich gleby są ubogie w selen.
Obniżony poziom selenu możemy zaobserwować w przebiegu niektórych chorób, m.in. AIDS, mukowiscydozy, reumatoidalnego zapalenia stawów, depresji, niewydolności nerek czy w niedoborach odporności.
Nadmiar selenu
Nadmiar selenu występuje zazwyczaj rzadko - spowodowany jest najczęściej przedawkowaniem preparatów zawierających selen. Do jego objawów należą:
- kruche, łamliwe paznokcie,
- wypadanie włosów,
- zapalenie skóry,
- zaburzenia ze strony układu nerwowego/zdrowia psychicznego, np. depresja, nerwowość,
- biegunka,
- uszkodzenie niektórych narządów, np. wątroby czy nerek,
- próchnica zębów,
- drętwienie palców rąk i stóp,
- brak apetytu, czasem prowadzący do poważnych zaburzeń odżywiania.
Co ciekawe, może pojawić się czosnkowy oddech, niemający związku ze spożyciem czosnku, i odczuwanie kwaśnego smaku w ustach.
Kiedy i jak badać poziom selenu?
Wskazaniem do badania poziomu selenu są objawy jego niedoboru bądź nadmiaru, a także choroby, w przebiegu których obserwuje się zmniejszoną ilość selenu, wymienione powyżej. Warto rozważyć oznaczenie poziomu selenu przed rozpoczęciem jego suplementacji, pamiętając o tym, że może być toksyczny i wywołać efekty uboczne, jeśli będzie spożywany w nadmiarze.
Poziom selenu oznacza się w osoczu krwi żylnej. Należy pamiętać, aby przed pobraniem być na czczo przez co najmniej 12 godzin. Warto również odstawić preparaty selenu na tydzień-dwa przed oznaczeniem.
Zakresy wartości referencyjnych dla selenu wynoszą:
- 75-85 ug/L dla mężczyzn poniżej 60. roku życia,
- 110-120 ug/L dla mężczyzn powyżej 60. roku życia,
- 98-108 ug/L dla kobiet.
Nie ma konieczności powtarzania badania poziomu selenu, jeśli wynik jest prawidłowy. Warto za to powtórzyć badanie:
- gdy wynik wyszedł za wysoki,
- po okresie suplementacji selenu w przypadku jego niedoboru (co najmniej po trzech miesiącach suplementacji).
Źródła:
https://www.healthline.com/nutrition/selenium-benefits#Best-dietary-sources-of-selenium.
https://ods.od.nih.gov/factsheets/Selenium-Consumer/.
https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/selenium/.
https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/74852,selen-wlasciwosci-zrodla-pokarmowe.
https://www.cefarm24.pl/czytelnia/produkty/selen-wlasciwosci-i-zrodla-w-diecie-objawy-niedoboru-i-nadmiaru-selenu-w-organizmie/.
https://diag.pl/pacjent/artykuly/nadmiar-i-niedobor-selenu-objawy-przyczyny-i-skutki/.
CZYTAJ TAKŻE:
Powoduje tycie, "wyłącza" metabolizm, sprzyja cukrzycy. Zrób jedno badanie
Mało znana "witamina" na tarczycę i insulinooporność. Inozytol znajdziesz w tych produktach
Ból stawów to dopiero początek. Groźne skutki niedoboru kolagenu
