Spis treści:
- Czym jest niedokrwistość (anemia)?
- Niedokrwistość pokrwotoczna - kiedy występuje?
- Niedokrwistości spowodowane upośledzeniem wytwarzania erytrocytów
- Niedokrwistości spowodowane skróceniem czasu przeżycia erytrocytów
- Niedokrwistości chorób przewlekłych, czyli jakie?
- Jakie badania na anemię wykonać?
Czym jest niedokrwistość (anemia)?
Niedokrwistość, znana powszechnie pod nazwą anemia, to grupa chorób, w której zmniejszeniu ulega stężenie hemoglobiny (Hb): u mężczyzn poniżej 13 g/dl, u kobiet poniżej 12 g/dl, u kobiet w ciąży poniżej 11 g/dl, a w połogu poniżej 10 g/dl.
Ze względu na nasilenie wyróżnia się niedokrwistość:
- łagodną: 10-12 g/dl (stężenie Hb),
- umiarkowaną: 8-9,9 g/dl,
- ciężką: 6,5-7,9 g/dl,
- zagrażającą życiu: poniżej 6,5 g/dl.
Cechami wspólnymi wszystkich niedokrwistości są następujące objawy podmiotowe i przedmiotowe:
- osłabienie i męczliwość,
- upośledzenie uwagi i koncentracji,
- ból i zawroty głowy,
- tachykardia i duszność,
- bladość skóry i błon śluzowych, czasem zażółcenie.
Wyróżnia się trzy główne grupy niedokrwistości, ze względu na przyczynę powstania:
- pokrwotoczne,
- spowodowane upośledzeniem procesu powstawania erytrocytów,
- spowodowane skróceniem czasu życia erytrocytów.
Niedokrwistość pokrwotoczna - kiedy występuje?
Niedokrwistością pokrwotoczną nazywamy niedobór erytrocytów (w konsekwencji - hemoglobiny), u podłoża którego leży krwawienie. Krwawienie to może odbywać się z różnych miejsc w ciele, może być łatwo dostrzegalne - zewnętrzne, oraz niewidoczne na zewnątrz - wewnętrzne. Bez względu na rodzaj krwawienia w niedokrwistości pokrwotocznej dochodzi do przerwania ciągłości naczyń i wypływu krwi z łożyska naczyniowego. Szczególnie groźne są niedokrwistości spowodowane krwotokiem wewnętrznym, ponieważ nie widać krwawienia, pacjent czuje się coraz gorzej, a nie ma ku temu uchwytnej przyczyny. Potrzeba dobrego klinicysty, który w porę zleci badania, aby uniknąć wykrwawienia, zagrażającego życiu.
Zobacz również:
Niedokrwistości pokrwotoczne cechują się charakterystycznym obrazem w badaniach laboratoryjnych:
- ze względu na szybki upływ krwi dochodzi do spadku poziomu Hb i liczby erytrocytów;
- w rozmazie krwi pojawiają się przenikające ze szpiku kostnego komórki erytroblastów - prekursory dojrzałych erytrocytów, które szpik kostny wypuszcza szybciej do krążenia ogólnego, aby zneutralizować deficyt erytrocytów;
- zwiększa się liczba leukocytów;
- występuje nadpłytkowość (zwiększenie liczby płytek krwi).
Niedokrwistości pokrwotoczne mogą być ostre i przewlekłe, jednak, niezależnie od przebiegu, znalezienie miejsca wypływu krwi z naczyń, zatrzymanie krwawienia i wdrożenie leczenia jest kluczowe dla uratowania życia pacjenta. Duży upływ krwi poza naczynia krwionośne może spowodować wstrząs hipowolemiczny wynikający z utraty objętości krwi krążącej, zagrażający zgonem.
Niedokrwistości spowodowane upośledzeniem wytwarzania erytrocytów
Ta grupa niedokrwistości obejmuje szerokie spektrum chorób, do których należą niedokrwistości:
- niedoborowe,
- hipoplastyczne,
- aplastyczne,
- dysplastyczne.
Najbardziej znana i najpowszechniejsza jest niedokrwistość niedoborowa, która występuje z powodu upośledzonej syntezy erytrocytów w szpiku kostnym, będącej pokłosiem niedostatecznego zaopatrzenia organizmu w substancje odżywcze, potrzebne w procesie erytropoezy. Należą do nich:
- żelazo (najbardziej znane),
- witamina B12,
- kwas foliowy,
- miedź.
Możemy zatem cierpieć na anemię, pomimo żelaza "w normie", np. w wyniku niedoboru witaminy B12, o czym już niewielu z nas pamięta, a może i niewielu wie.
Niedokrwistości niedoborowe cechuje charakterystyczny obraz mikroskopowy: w niedoborze żelaza pojawiają się zniekształcone, małe erytrocyty - mikrocyty, w niedokrwistości z niedoboru B12 lub kwasu foliowego - makrocyty, czyli zbyt duże erytrocyty. Dlatego często można się spotkać z określeniem niedokrwistości mikro- i makrocytarnych, jako doprecyzowanie określenia niedokrwistości niedoborowych.
Niedokrwistość aplastyczna występuje rzadko, w przebiegu aplazji szpiku kostnego. Aplazja może być spowodowana napromieniowaniem (np. w radioterapii) lub zatruciem, a także niektórymi lekami. Niedokrwistość taka charakteryzuje się prawidłowym kształtem erytrocytów, które zawierają odpowiednie ilości hemoglobiny, jednak w zmniejszonej liczbie. Liczba erytrocytów stale spada, w wyniku czego, pomimo wysycenia komórek hemoglobiną, spada ilość hemoglobiny i zmniejsza się hematokryt (procentowy odsetek krwinek czerwonych).
Niedokrwistość hipoplastyczna występuje ekstremalnie rzadko jako wynik zaniku tłuszczowego w szpiku kostnym. Szpik zastępowany jest przez komórki niemające możliwości wytwarzania składników krwi, w związku z czym spada produkcja nie tylko erytrocytów, ale także innych krwinek. Niedokrwistość tę charakteryzuje spadek liczby wszystkich komórek krwi i poważne upośledzenie odporności, a także rozchwiane parametry morfologii.
Niedokrwistość dysplastyczna charakteryzuje się wieloma, ciężkimi i specyficznymi, zmianami, występującymi w przebiegu zespołów mielodysplastycznych, związanych z uszkodzeniem szpiku.
Niedokrwistości spowodowane skróceniem czasu przeżycia erytrocytów
W tej różnorodnej grupie chorób znajdują się niedokrwistości wrodzone i nabyte, a także hemoglobinopatie. Wrodzone niedokrwistości, w których erytrocyty przeżywają krócej niż zwykle, związane są z upośledzeniem budowy erytrocytów lub zawartości enzymów w erytrocytach. Do niedokrwistości nabytych w tej grupie zalicza się hemoglobinurię oraz upośledzenie erytrocytów jako pokłosie zakażenia wirusowego lub bakteryjnego, np. paciorkowcem anginy.
Hemoglobinopatie to choroby, w których upośledzona jest budowa hemoglobiny, co pociąga za sobą niewydolność erytrocytów i skrócenie ich czasu przeżycia. Należą tu talasemia czy anemia sierpowata.
Niedokrwistości chorób przewlekłych, czyli jakie?
Niedokrwistości chorób przewlekłych to taki rodzaj anemii towarzyszącej, do której dochodzi w wyniku postępowania chorób przewlekłych. Charakteryzują się zmniejszeniem liczby erytrocytów i retikulocytów, niskim stężeniem żelaza i transferyny, ale wysokim stężeniem ferrytyny. Ujawniają się po pojawieniu się objawów choroby podstawowej.
Jakie badania na anemię wykonać?
Przede wszystkim należy oznaczyć: żelazo, ferrytynę, transferynę, zdolność wiązania żelaza, poziom witaminy B12 i kwasu foliowego. Należy wykonać morfologię, najlepiej z rozmazem. W przypadku występowania objawów, które mogą towarzyszyć anemii, oraz z wynikami badań w celu interpretacji należy zwracać się do klinicystów. I tutaj, jak w przypadku wielu innych badań, samemu trudno będzie coś ustalić, a na pewno samemu nie można się zdiagnozować.
Źródła:
Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/152170,niedokrwistosc-anemia.
CZYTAJ TAKŻE:
Czego nie należy robić przed badaniem krwi? Nie chodzi tylko o jedzenie
Mokra poduszka po nocy? Zbadaj poziom witaminy D, tarczycę i trzustkę
Znasz swoją grupę krwi? Zawiera ważną informację o twoim organizmie
