Rozwija się niepostrzeżenie. Jak objawia się przewlekłe zapalenie trzustki?

Przewlekłe zapalenie trzustki jest to stan zapalny w obrębie miąższu trzustki, który stopniowo prowadzi do niewydolności tego narządu. Trzustka mimo że jest niewielkim narządem, to pełni w organizmie niezwykle istotne funkcje. Odpowiada ona m.in. za produkcję i wydzielanie enzymów trawiennych do światła przewodu pokarmowego (tzw. funkcja zewnątrzwydzielnicza) oraz insuliny i glukagonu do krwi. Zaburzenie tych procesów prowadzi do pojawienia się licznych objawów oraz powikłań.

Przewlekłe zapalenie trzustki to choroba, na której rozwój wpływa bardzo wiele czynników. Z tego powodu utworzono specjalny, łatwy do zapamiętania skrót - TIGARO. Jest to akronim, pochodzący od pierwszych liter anglojęzycznych nazw znanych przyczyn:

• T jak toksyny - m.in. przewlekłe, wieloletnie nadużywanie alkoholu, palenie papierosów, hipertriglicerydemia, hiperglikemia, nadmiar wapnia w organizmie;
• I jak idiopatyczny - czyli bez uchwytnej, możliwej do wykrycia przyczyny;
• G jak genetyka - PZT może mieć również podłoże genetyczne, sprzyjają mu przede wszystkim mutacje w genie PRSS1;
• A jak autoimmunologiczny - przewlekłe zapalenie trzustki może być również wywoływane autoagresją, związaną z nieprawidłową reakcją układu odpornościowego pacjenta na własne tkanki;
• R jak nawracające (ang. recurrent) ostre zapalenie trzustki;
• O jak obstrukcja - przyczyną PZT może być również niedrożność m.in. przewodu trzustkowego.

Przebieg przewlekłego zapalenia trzustki może różnić się w zależności od jego przyczyny. Początek choroby jest zazwyczaj poprzedzony kilkoma nawracającymi epizodami ostrego zapalenia trzustki. Głównym objawem przejścia ostrego zapalenia w przewlekłe jest utrzymujący się stale lub okresowo ból zlokalizowany w nadbrzuszu. Nasila się on zazwyczaj podczas spożywania pokarmów, przez co chorzy unikają posiłków i tracą na masie ciała.

Ze względu na niewydolność trzustki w zakresie produkcji enzymów trawiennych (tzw. niewydolność zewnątrzwydzielnicza) organizm ma problem z prawidłowym trawieniem i wchłanianiem podstawowych składników odżywczych - węglowodanów, białek i lipidów. Prowadzi to do silnych wzdęć i biegunek tłuszczowych. Niewystarczająca staje się również produkcja insuliny i glukagonu przez wyspy trzustki, co może prowadzić do hiperglikemii i rozwoju cukrzycy.

Diagnostyką i leczeniem przewlekłego zapalenia trzustki zajmuje się lekarz specjalista gastroenterolog. Podstawowe znaczenie w procesie diagnostycznym mają badania obrazowe, w szczególności ultrasonografia przezprzełykowa (EUS), rezonans magnetyczny bądź cholangiopankreatografia MR (MRCP). Tradycyjne badanie USG zazwyczaj nie jest wystarczająco czułe, aby wykryć wczesne zmiany w miąższu trzustki, dlatego jego przydatność w diagnostyce PZT jest niska. Z kolei tomografia komputerowa jest przydatna do oceny obecności zwapnień w miąższu trzustki.

Badania laboratoryjne mają znaczenie pomocnicze i pozwalają ocenić stopień upośledzenia funkcji wydzielniczych trzustki. Oznacza się m.in. poziom amylazy, lipazy, glukozy, bilirubiny i fosfatazy zasadowej. W uzasadnionych przypadkach (np. przy wczesnym początku PZT lub przy obciążonym wywiadzie rodzinnym) wykonuje się testy na obecność mutacji w genach sprzyjających tej chorobie, m.in. PRSS1, SPINK1 czy CFTR.

Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki w większości przypadków nakierowane jest na łagodzenie objawów choroby. Chorym zaleca się bezwzględną abstynencję od alkoholu, zakaz palenia papierosów, a także zdrową dietę przystosowaną do zapotrzebowania kalorycznego. W łagodzeniu bólu stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Wdraża się również suplementację enzymów trzustkowych (przede wszystkim lipazy) i uzupełnianie niedoborów witamin. Przy stwierdzeniu hiperglikemii rozpoczyna się leczenie metforminą lub insuliną.

W leczeniu przewlekłego zapalenia trzustki stosuje się również leczenie endoskopowe i operacyjne. Jest ono zalecane szczególnie u pacjentów z niedrożnym przewodem trzustkowym bądź torbielami rzekomymi wywołującymi dyskomfort lub nasilającymi ból.

Przewlekłe zapalenie trzustki wiąże się z rozwojem licznych powikłań. Wśród nich wyróżnia się m.in.:

• niedobory podstawowych składników odżywczych i witamin;
• niedożywienie, wyniszczenie;
• powstawanie torbieli rzekomych trzustki;
• zwężenie lub niedrożność przewodu żółciowego wspólnego lub dwunastnicy;
• wodobrzusze trzustkowe;
• zakrzepicę żyły śledzionowej;
• tętniaki rzekome w naczyniach otaczających trzustkę;
• rak trzustki - u ok. 4 proc. chorych na przewlekłe zapalenie trzustki.

CZYTAJ TAKŻE:

Rak wątroby długo nie daje objawów. Potem chorzy ignorują kilka sygnałów

Boisz się raka trzustki? Tego unikaj jak ognia!

Czy można żyć bez trzustki? Zagrażają jej m.in.: rak, zapalenie i ostra cukrzyca