O czym mówi nam poziom płytek krwi? I za mało, i za dużo to powód do niepokoju

Płytki krwi, nazywane również trombocytami, stanowią jeden z elementów morfotycznych krwi. W zasadzie tylko przez nie nie możemy mówić o "komórkach krwi", a jedynie o "elementach morfotycznych". "Elementy morfotyczne" to wspólna nazwa upostaciowionych składników krwi (takich, które mają osobną, widoczną i rozpoznawalną postać, w przeciwieństwie do osocza), do których należą erytrocyty, leukocyty i ich pochodne oraz płytki krwi. W przeciwieństwie do innych trombocyty nie mają, i na żadnym etapie rozwoju nie miały, jądra komórkowego. Ta cecha odróżnia "komórki" od "nie-komórek".

Zobacz również:

---

Zdrowie i choroby

Znasz swoją grupę krwi? Zawiera ważną informację o twoim organizmie

Aleksandra Filec

Płytki krwi to elementy morfotyczne będące strzępkami dużej komórki - megakariocytu, który na drodze rozwoju w procesie hematopoezy rozpada się na niewielkie kawałki. Z nich formują się płytki, mające 2 do 4 mikrometrów średnicy, będące fragmentami cytoplazmy z zawieszonymi w niej lizosomami, mitochondriami, rybosomami, mikrotubulami i ziarnami glikogenu, czyli wszystkim tym, co potrzebne jest do życia komórce. Jednak bez jądra komórkowego.

Trombocyty są niezastąpione. Pełnią one następujące funkcje:

• stymulują rozwój fibroblastów - przyspieszają wzrost podstawowych komórek tkanki łącznej właściwej, które wytwarzają substancję międzykomórkową i kolagen;
• inicjują proces krzepnięcia krwi i skurczu naczyń;
• stymulują wzrost mięśniówki gładkiej w ścianie naczyń krwionośnych;
• odpowiadają za inicjację fibrynolizy (rozpuszczania skrzepu);
• odpowiadają za hamowanie krwotoków i gojenie krwawiących ran.

Niestety, inicjują także tworzenie zmian miażdżycowych, ale to tylko i wyłącznie ze względu na te same komponenty, które umożliwiają krzepnięcie krwi.

Zawartość płytek krwi w 1 mm3 (inaczej: w mikrolitrze) krwi człowieka mieści się w przedziale 150-450 tys. i ocenia się ją w morfologii krwi. Istnieje także hematokryt płytkowy, czyli płytkokryt, określający stosunek objętościowy masy płytek krwi do całej objętości krwi. Oprócz tego w morfologii krwi ocenia się także inne parametry płytek służące do interpretacji w szczególnych warunkach, np. przy podejrzeniu chorób rozrostowych szpiku kostnego. Kiedy zawartość płytek we krwi ulega niewielkim fluktuacjom, nie należy się przejmować. Dopiero duże wahania w dół (trombocytopenia, małopłytkowość) lub w górę (trombocytoza, nadpłytkowość) powinny stanowić szczególny powód do niepokoju.

Małopłytkowością określa się spadek liczby płytek poniżej 150 tys. w mikrolitrze krwi, choć przyjmuje się, że nawet 30 tys. płytek jest w stanie utrzymać hemostazę. Może występować ze względu na:

• zmniejszone wytwarzanie płytek (wrodzona lub nabyta),
• nadmierne usuwanie płytek,
• małopłytkowość rzekomą.

W pierwszym przypadku nieprawidłowo przebiega proces wytwarzania trombocytów w szpiku kostnym, w drugim - płytki za szybko są usuwane z krwiobiegu lub degradowane. Małopłytkowość rzekoma wynika jedynie z faktu aglutynacji (zlepiania się) płytek krwi w probówce pokrytej EDTA. Występuje u ok. 0.2 proc. osób zdrowych i jest tylko laboratoryjnym artefaktem. Małopłytkowość może pojawić się w przebiegu wielu chorób lub być przez nie spowodowana. Rozpoznana małopłytkowość szczególnie niebezpieczna jest w podejrzeniu nowotworów szpiku - białaczek, gdyż może być jednym z elementów potwierdzających diagnozę.

Do skontrolowania poziomu płytek krwi powinny skłonić przede wszystkim występujące na ciele siniaki i krwawe wybroczyny, pojawiające się bez uchwytnej przyczyny. Mogą być widoczne na skórze (szczególnie na rękach oraz nogach), ale także w obrębie śluzówek. O niskim poziomie płytek krwi świadczyć mogą także nawracające krwawienia z nosa bądź obecność krwi w moczu. 

Nadpłytkowość to przekroczenie liczby trombocytów ponad 450 000 w mikrolitrze krwi. Nadpłytkowość może być:

• pierwotna - w przebiegu nowotworów krwi, czerwienicy prawdziwej, w zespołach mielodysplastycznych, samoistna lub rodzinna;
• wtórna - nazywana odczynową, ze względu na reakcję szpiku kostnego na powstałe warunki; występuje m.in. w niedokrwistości hemolitycznej, po ostrej utracie krwi, po operacjach, w niedokrwistości z niedoboru żelaza oraz w niedoborze żelaza per se, po usunięciu śledziony czy w przebiegu nowotworów litych, a także przy nadużywaniu alkoholu.

W każdym przypadku stwierdzonej nadpłytkowości lub małopłytkowości należy powtórzyć badanie po ok. dwóch tygodniach i, jeśli wynik nadal będzie niepokojący, należy skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu.

Zobacz również:

---

UKŁAD KRĄŻENIA

Ile mamy grup krwi? Jaka grupa jest najrzadsza? Zaskakujące odkrycia

Aleksandra Filec

Trombocyty mają zdolność do inicjowania zmian miażdżycowych. Dzieje się tak dlatego, iż zdolne są do przylegania do wewnętrznej ściany naczyń krwionośnych i toczenia się po niej. Wydzielają do światła naczynia chemokiny i serotoninę, promujące skurcz naczynia i proliferację mięśni gładkich ściany naczyń krwionośnych, z których m.in. składa się rozwinięta blaszka miażdżycowa. Rozwój miażdżycy jest procesem skomplikowanym i wieloetapowym, ale udział płytek krwi wydaje się w nim niezbędny.

Rutynowa morfologia pozwoli ocenić liczbę i parametry trombocytów, dlatego warto wykonywać ją przynajmniej raz do roku. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości ze strony płytek krwi, czy to w morfologii, czy to w rozmazie, zawsze należy się skontaktować z lekarzem, a już zwłaszcza wtedy, kiedy obraz mikroskopowy potwierdza wynik z automatycznego analizatora płytek.

Źródła:

Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.

Dembińska - Kieć A., Naskalski J. W., Solnica B. (red.), Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Edra Urban & Partner, Wrocław 2022.

https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/008/899/original/12-32.pdf?1469090419.

CZYTAJ TAKŻE: 

Nieoczywista przyczyna i objawy anemii. Wcale nie chodzi o poziom żelaza

Wykryje tętniaki lub niewydolność serca. Lekarz zleci echo serca przy tych objawach

Te badania zleci ci lekarz pierwszego kontaktu. Wykonasz za darmo, ale nie bez wskazań